Özet
Bilimsel İngilizcede başlıklar, ara başlıklar ve çoğu açıklama normalde noktayla bitmez. İstisnalar vardır ve bunlar derginin kurallarına, başlık türüne ve cümle yapısına bağlıdır. Kurumun biçem kuralları gerektiriyorsa; metin içi paragraf ara başlıklarında; tablo veya şekil açıklamaları tam cümlelerden ya da birden fazla cümleden oluşuyorsa; benzer unsurlar arasında tutarlılığı korumak için; ayrıca belirli numaralandırma şemalarında veya çapraz göndermelerde (ör. “Şekil 2.2”) nokta kullanın.
Temel noktalar: 1) Yazar talimatlarını kontrol edin—kurumun biçem kuralları genel uygulamanın önüne geçer. 2) Metin içi ara başlıklardan sonra nokta (veya iki nokta) kullanılır. 3) Tablo ve şekil açıklamalarında çoğu zaman nokta gerekir; birden fazla cümle varsa her cümle noktayla sonlandırılmalıdır. 4) Ek başlıklarında genellikle nokta kullanılmaz; ancak birden fazla cümle içeren başlıklarda yine nokta gerekir. 5) Her unsur türünde biçimleri tutarlı tutun. 6) Numaralandırmada tek bir sayıdan sonra (ör. “3. Yöntem”) ve hiyerarşik sayılar arasında (ör. “3.1.4 Yöntemler”) nokta kullanın; ancak genellikle son sayıdan sonra nokta koymayın. 7) Özel yazı tipleri veya biçimleri kullanıldığında bunları son noktaya kadar sürdürün.
Özet: Görüntülenen ara başlıkların sonunda varsayılan olarak nokta kullanmayın; ardından istisnaları sistematik biçimde uygulayın. Metninizi kesin, tutarlı ve derginin beklentilerine uygun tutmak için basit bir biçem notu ve gönderim öncesi denetim süreci oluşturun.
📖 Tam Metin (Daraltmak için tıklayın)
Başlıklarda, Ara Başlıklarda ve Açıklamalarda Nokta
Dergi gönderimine hazır biçimlendirme için açık kurallar, yaygın istisnalar ve tutarlılık iş akışı
Hiçbir şey, dergi noktalama kurallarına tam olarak uyan başlık ve açıklamalar kadar özenli ve “biçeme uygun” görünmez. Akademik ve bilimsel İngilizcede temel kural basittir: Görüntülenen bir başlığın veya ara başlığın sonunda nokta kullanmayın. Bu kural bölüm başlıkları, alt başlıklar ve yardımcı unsurların (tablolar, şekiller, ekler) üzerindeki başlıklar için de geçerlidir. Ancak dergiler ve biçem kılavuzları belirli istisnalar öngörür; bunların yanlış anlaşılması dağınık, tutarsız metinlere ve önlenebilir redaksiyon sorularına yol açar. Bu kılavuz, farklı yayınevlerinde göreceğiniz kuralları özetler ve bunları tutarlı biçimde nasıl uygulayacağınızı gösterir.
1) Ev Tarzı Alışkanlığın Önüne Geçer
- Yazarlar için Talimatları daima kontrol edin. Dergi “Başlıklar noktayla biter” diyorsa, alanınızda alışılmadık gelse bile buna uyun.
- Güncel sayılara bakın. Kılavuz belirsiz olduğunda, başlıklardaki, tablo başlıklarındaki ve şekil açıklamalarındaki örüntüleri görmek için yayımlanmış makaleleri tarayın.
- Bir sayfalık bir not hazırlayın. Derginin başlıklar, tablo/şekil açıklamaları, numaralandırma ve ekler için noktalama beklentilerini kaydedin; ortak yazarlarla paylaşın.
2) Satır İçi Başlıklar: Önemli İstisna
Satır içi (paragraf) başlıklar gövde cümlesinin parçasıdır; kendi satırlarında tek başlarına gösterilmezler. Paragraf devam etmeden önce genellikle nokta (veya bazen iki nokta) alırlar.
| Tür | Örnek | Notlar |
|---|---|---|
| Yapılandırılmış özet etiketleri | Yöntem. Bir… | Tek sözcük/kısa ifade, ardından nokta. |
| Metin içinde satır içi alt başlık | Birincil sonuç. Aradaki fark… | Nokta veya iki nokta; yayın ilkesine baştan sona tutarlı biçimde uyun. |
3) Tablo Başlıkları: Nokta Kullanımının Yaygın Olduğu Yer
Birçok dergi, özellikle tablo başlığı tam bir cümle oluşturduğunda veya birden fazla cümle içerdiğinde, tablo başlıklarının sonunda nokta bulunmasını tercih eder.
- Tek cümle, açıklayıcı başlık: bazı yayın ilkeleri hâlâ nokta kullanılmamasını tercih eder; diğerleri nokta kullanılmasını gerektirir. Örnek makaleleri izleyin.
- Birden fazla cümle: son cümle dâhil her cümleyi daima noktayla sonlandırın.
| Daha iyi | Neden |
|---|---|
| Tablo 2. Örneklemin başlangıç özellikleri. | Tam cümle → birçok dergi kapanış noktasını tercih eder/gerekli görür. |
| Tablo 3. Dâhil edilme ve dışlanma ölçütleri. Değerler n (%) olarak verilmiştir. | İki cümle → son cümle dâhil her cümlenin sonuna nokta konur. |
4) Şekil Açıklamaları: Nokta Kullanımı Daha Yaygındır
Şekil açıklamaları genellikle şeklin ne gösterdiğini açıklayan anlatı cümleleri oluşturduğundan, çoğunlukla noktayla biter; birden fazla cümle içeren açıklamalarda her cümle noktalama işaretiyle sonlandırılır.
- Örnek: Şekil 1. Gruba göre haftalık katılım (n = 642). Taralı alan %95 GA'yı gösterir.
- Uç durum: Bazı stiller şekiller için nokta kullanılmasını, ancak tablolar için kullanılmamasını gerektirir—aradaki farkı doğrulayın.
5) Ekler ve Yardımcı Listeler
Ek başlıkları (“Ek A Yöntemler”) ve yardımcı liste başlıkları (“Kısaltmalar”, “Teşekkür”) genellikle son nokta kullanmaz. Ancak başlık birden fazla cümleden oluşuyorsa (nadir de olsa mümkündür), son cümle dâhil tüm cümleleri noktalayın.
6) Benzer Unsurlar Arasında Tutarlılık
Kişisel tercihten çok biçim birliği önemlidir. Bir tablo başlığı cümle yapısı nedeniyle nokta gerektiriyorsa, dergi karışık sonlandırmalara açıkça izin vermediği sürece, o makaledeki tüm tablo başlıklarında (kısa veya uzun) nokta kullanın.
7) Numaralandırılmış Başlıklar ve Noktalama
Numaralandırma, noktalarla iki şekilde etkileşir:
- Tek sayı + başlık: Birçok stilde sayıdan sonra nokta ve başlık metninden önce boşluk kullanılır: 3. Methodology. Bazı stiller noktayı kullanmaz; bazı tablo/şekil başlıklarında ise iki nokta kullanılır (Figure 2: Study flow).
- Hiyerarşik numaralandırma: Düzeyleri noktalar ayırır, ancak genellikle son sayıdan sonra nokta kullanılmaz: 3.1.4 Harmanlama yöntemleri (“4”ten sonra nokta yoktur).
| Stil | Örnek | Yorum |
|---|---|---|
| Bölüm başlığı | 2. Arka plan | Sayıdan sonra nokta + boşluk. |
| Alt bölüm | 2.3 Literatür taraması | Yalnızca sayılar arasına nokta konur. |
| Şekil başlığı | Figure 4: Duyarlılık analizi | Bazı yayınların stilinde şekiller ve tablolar için nokta yerine iki nokta yaygın olarak kullanılır. |
8) Çapraz Atıflar ve Belirsizliği Giderme
Bir belgenin bölümlerine atıfta bulunurken, karışıklığı önlemek için başlığın kendisinde değil, atıfta nokta kullanılması gerekli olabilir.
- Harfle adlandırılmış ekler: Figure B2 belirsizlik yaratmaz.
- Numaralı ekler: Belirsiz olan Figure 22 yerine “Ek 2’deki Şekil 2” için Figure 2.2 kullanımını tercih edin.
9) Birden Fazla Cümleden Oluşan Başlıklar ve Şekil Başlıkları
Bir başlık veya şekil başlığı birden fazla cümle içerdiğinde (notlar içeren tablo başlıklarında bu yaygındır), son cümle de dahil olmak üzere her cümleyi noktayla bitirin.
Tablo 4. Bölgelere göre sonuç ölçütleri. Aksi belirtilmedikçe değerler ortalama (SS) olarak verilmiştir. Yuvarlama nedeniyle yüzdelerin toplamı %100 olmayabilir.
10) Tipografi ve Son Nokta
Bir başlığa veya şekil başlığına özel biçimlendirme (italik, kalın, küçük büyük harfler) uygularsanız, bu biçimlendirmeyi bir nokta bulunduğunda son noktalama işaretine de uygulayın. Normal ağırlıktaki bir noktayla biten kalın bir şekil başlığı tamamlanmamış görünür.
11) Disipline Özgü İncelikler
- STEM (numaralandırılmış sonuçlar): Şekil başlıkları çoğu zaman cümle gibi okunur → noktayı alır; tablo başlıkları da sıklıkla noktayla biter.
- Beşerî bilimler: Görüntülenen başlıklar neredeyse hiçbir zaman noktayla bitmez; uzun ve açıklayıcı şekil başlıkları ise düzyazı gibi noktalama işaretleriyle yazılmaya devam eder.
- Hukuk/Tıp (kurum kılavuzları): Yerel kılavuzları (ör. AMA ve Bluebook türevleri) izleyin; bunlar açıklama noktalamasını belirleyebilir.
12) Hızlı Karar Ağacı
- Görüntülenen bir başlık mı? → Varsayılan olarak: Sonda nokta kullanmayın.
- Metin içi başlık mı? → Önce bir nokta (veya stil kuralına göre iki nokta) kullanın, ardından cümleye devam edin.
- Bu bir tablo/şekil açıklaması mı? → Tam bir cümleyse nokta koyun; birden çok cümle varsa her birinin sonuna nokta koyun.
- Başlıklar numaralandırılmış mı? → Numaradan sonra (“3. Başlık” gibi) ve hiyerarşik düzeyler arasında (“3.1.4 Başlık”) nokta kullanın; genellikle son numaradan sonra nokta kullanılmaz.
- Benzer öğeler arasında tutarlılık sağlandı mı? → Tüm tabloları tek bir kuralla hizalayın; tüm şekilleri de tek bir kuralla hizalayın.
13) Önce/Sonra Örnekleri
| Zayıf/Kurallara uymayan | İyileştirilmiş (dergiye uygun) | Neden |
|---|---|---|
| Tablo 1. Başlangıç özellikleri | Tablo 1. Başlangıç özellikleri. | Dergi, cümle oluşturan tablo başlıklarında nokta kullanılmasını gerektirir. |
| Şekil 3. Çalışma akış şeması | Şekil 3: Çalışma akış şeması | Kurum stili, şekil numaralarından sonra iki nokta kullanılmasını gerektirir; bunu tutarlı biçimde uygulayın. |
| Ek 2. Tamamlayıcı analizler. | Ek 2 Tamamlayıcı analizler | Görüntülenen ek başlıklarında genellikle sondaki nokta kullanılmaz. |
| Birincil sonuç: Aradaki fark… | Birincil sonuç. Aradaki fark… | Paragraf metninden önce noktayla kapatılan metin içi etiket. |
14) Yaygın Hatalar (ve Bunları Düzeltme Yolları)
| Hata | Sonuç | Çözüm |
|---|---|---|
| Aynı öğe türü içinde farklı sonlandırmalar kullanmak | Tutarsız görünüm; redaksiyon soruları | Her öğe türü için (tüm Tablolar, tüm Şekiller) tek bir kural seçin ve bunu genel olarak uygulayın. |
| Birden çok cümleden oluşan açıklamalarda noktaları unutmak | Cümlelerin birbirine girmiş gibi görünmesi; belirsizlik | Son cümle de dahil olmak üzere her cümlenin sonuna nokta koyun. |
| “Şekil 22” ifadesini “Ek 2’deki Şekil 2” anlamında kullanmak | Belirsizlik | Numaralı ekler için “Şekil 2.2”, harfli ekler için “Şekil B2” kullanın. |
| Başlığı biçimlendirip sondaki noktayı biçimlendirmemek | Görsel olarak rahatsız edici | Kullanıldığında kalın/italik küçük büyük harf biçimlendirmesini kapanış noktasına kadar sürdürün. |
| Derginin iki nokta ve nokta kullanımına ilişkin kuralını göz ardı etmek | Kurallara uymayan açıklamalar | Noktalama işaretlerini tam olarak eşleştirin (ör. “Şekil 4: …” ve “Şekil 4. …”). |
15) Mikro Stil Kılavuzu (Makalenize Doğrudan Ekleyin)
- Görüntülenen başlıklar (tüm düzeyler): Sonda nokta kullanmayın.
- Metin içi başlıklar: Gövde metninden önce nokta (veya dergi kuralına göre iki nokta) kullanın.
- Tablolar: Başlık bir cümle oluşturuyorsa sonunda nokta kullanın; tüm tablo başlıklarına tutarlı biçimde uygulayın.
- Şekiller: sonda nokta; birden çok cümleli açıklamalar tamamen noktalı; kurum stili gerektiriyorsa “Şekil n” sonrasında iki noktaya izin verilir.
- Ekler: görünen başlıklarda nokta yok; birden çok cümleli başlıklarda nokta var.
- Numaralandırma: “3. Başlık”; hiyerarşik “3.1.4 Başlık” (son sayıdan sonra nokta yok).
- Çapraz başvurular: harfli—“Şekil B2”; numaralı—“Şekil 2.2”.
16) Teslim Öncesi 10 Maddelik Denetim
- Kurum stili gözden geçirildi; örnek makale kontrol edildi.
- Tüm görünen başlıklar: Sonda nokta yok (gerekli olmadıkça).
- Tüm satır içi başlıklar: Tümü tutarlı biçimde noktayla (veya iki noktayla) bitirilmiş.
- Tablolar: Tüm tablolarda aynı bitiş kuralı; birden çok cümleli başlıklar tamamen noktalı.
- Şekiller: Tüm şekillerde aynı bitiş kuralı; birden çok cümleli açıklamalar tamamen noktalı.
- Ek başlıkları: Sonda nokta yok; numaralandırma/harflendirme tutarlı.
- Numaralandırma: Noktalar doğru yerlere konmuş (“3.1.4 Başlık”); iki nokta ile noktalar derginin uygulamasıyla uyumlu.
- Çapraz başvurular: Belirsizlik giderilmiş (2.2 ile 22; uygun olduğunda B2 ile 2.2).
- Tipografi: Kullanılmışsa kalın/italik biçimlendirmeyi son noktaya kadar sürdürün.
- Karışık stillerdeki hataları bulmak için genel arama yapın (ör. bazı şekil açıklıklarında iki nokta, bazılarında nokta kullanılması).
17) Kopyalayabileceğiniz şablonlar
Şekil açıklaması (noktalarla, iki cümle):
Şekil 5. Maruziyet ile sonuç arasındaki düzeltilmiş ilişki (n = 1.042). Gölgelendirilmiş bantlar %95 güven aralıklarını gösterir.
Tablo başlığı (noktayla biten tek cümle):
Tablo 1. Katılımcıların kayıt sırasındaki başlangıç özellikleri.
Satır içi etiket:
İkincil sonuçlar. Gözlemlenen fark yoktu…
Ek numaralandırması (belirsizlik giderilmiş):
Şekil 1.2 (Ek 1'deki Şekil 2); Şekil B3 (Ek B'deki Şekil 3).
Sonuç
Başlık, başlıkçık ve açıklamalarda cümle sonu noktalaması, önemsiz bir ayrıntı gibi görünür—ta ki öyle olmadığı anlaşılana kadar. Editörler ve dizgiciler tutarsızlığı anında fark eder; belirsiz kurallar da çapraz başvuruları muğlaklaştırabilir. En güvenli yaklaşım, görünen başlıklarda nokta kullanmamak; ardından yapının ve kurum stilinin gerektirdiği yerlerde noktaları bilinçli olarak eklemektir: satır içi etiketler, cümle biçimindeki tablo/şekil açıklamaları (özellikle birden çok cümle içerenler), belirli numaralandırma şemaları ve çapraz başvurularda belirsizliği giderme. Kurallarınızı baştan belirleyin, bunları öğe türüne göre tutarlı biçimde uygulayın ve teslimden önce kısa bir denetim yapın. Makaleniz daha temiz okunacak, daha profesyonel görünecek ve yayına hazırlık sürecinden daha sorunsuz geçecektir.
