Dünya genelindeki araştırmacıların güvendiği akademik redaksiyon hizmetleri

Birçok güçlü araştırma makalesi, anlaşılması güç bir anlatım nedeniyle reddedilir. Bu kısa video, bunun nedenini ve makalenizi nasıl geliştirebileceğinizi açıklıyor.
Explaining DOIs, ISBNs, ISSNs & Other Publication Identifiers - Proof-Reading-Service.com

DOI’ler, ISBN’ler, ISSN’ler ve Diğer Akademik Yayın Tanımlayıcıları Açıklanıyor

Apr 28, 2025Rene Tetzner
⚠ Çoğu üniversite ve yayıncı, yapay zekâ tarafından oluşturulan içeriği yasaklar ve benzerlik oranlarını izler. Yapay zekâ destekli redaksiyon bu oranları artırabilir; bu nedenle insan eliyle sunulan redaksiyon hizmetleri en güvenli seçenektir.

Özet

Modern araştırmalar yoğun bir makale, kitap, veri seti, kayıt ve multimedya içeriği ormanında yürütülmektedir. Bu büyüyen çalışma birikimini aranabilir, alıntılanabilir ve izlenebilir kılmak için yayıncılık ekosistemi çeşitli uzmanlaşmış tanımlayıcılara dayanır. Kitaplar için ISBN'ler, dergiler için ISSN'ler ve dijital nesneler için DOI'ler gibi bu kodlar; kataloglama, keşif, telif hakkı yönetimi ve akademik kaynak göstermede kritik bir rol oynar. Bunlar olmadan bir kitabın doğru baskısına, bir makalenin kesin sürümüne veya bir müzik eserinin belirli bir kaydına bağlantı vermek kısa sürede karmaşık hâle gelirdi.

Bu makale, araştırmacıların karşılaştığı en önemli yayın tanımlayıcılarını açıklar: ISBN, ISSN, DOI, SICI, BICI, PII, ISTC, ETTN, SBN, ASIN, ISMN, ISRC, ISWC, ve ISAN. Her biri için kodun ne işe yaradığını, nasıl yapılandırıldığını ve uygulamada nerede karşınıza çıkabileceğini açıklar. Ayrıca tanımlayıcılar arasındaki ilişkileri de netleştirir; örneğin bir kitabın ISBN'si ile bir bölümün DOI'sinin nasıl birlikte bulunabileceğini gösterir ve bu kodların atıf doğruluğunu, kütüphane sistemlerini ve çevrim içi keşif araçlarını nasıl desteklediğini ortaya koyar.

Makalenin ikinci yarısında yazarlar, editörler ve öğrenciler için pratik bilgiler sunulmaktadır: Alıntıladıkları öğeler için doğru tanımlayıcıları nerede bulabilecekleri, ISSN ile ISBN'yi karıştırmak gibi yaygın hatalardan nasıl kaçınabilecekleri ve tanımlayıcıların referans yöneticilerinin, yayıncıların ve arama motorlarının akademik içeriği doğru şekilde işlemesine nasıl yardımcı olduğu açıklanmaktadır. Bu kodları anlamak yalnızca teknik bir merak değildir; profesyonel akademik uygulamanın bir parçasıdır. Tanımlayıcıların açık ve doğru kullanımı, okuyucularınızın kullandığınız çalışmaları her zaman tam olarak bulabilmesini ve kendi yayınlarınızın da güvenilir biçimde bulunabilmesini, kataloglanabilmesini ve alıntılanabilmesini sağlar.

📖 Tam Uzunlukta Makale (Daraltmak için tıklayın)

DOI'leri, ISBN'leri, ISSN'leri ve Diğer Yayın Tanımlayıcılarını Açıklama

1. Yayın Tanımlayıcıları Neden Önemlidir?

Günümüzde üretilen akademik ve mesleki bilgilerin hacmi şaşırtıcı boyutlardadır. Yayıncılar ve kurumlar her yıl sayısız kitap, dergi makalesi, konferans bildirisi, teknik rapor, veri seti, kayıt, film ve dijital kaynak yayımlar. Araştırmacılar, kütüphaneciler ve öğrenciler için temel zorluk artık bilgi kıtlığı değil, milyonlarca benzer görünümlü başlık arasından ihtiyaç duydukları tam öğeyi bulmak ve doğru şekilde tanımlamaktır.

Yayın tanımlayıcıları bu noktada devreye girer. Rakam ve bazen harf dizilerinden oluşan bu kodlar, çok pratik sorunları çözmek için oluşturulmuştur:

  • Bir kitabın bir baskısını diğerinden nasıl ayırt ederiz?
  • Bir kütüphane kataloğu, veri tabanı veya kitapçı her zaman doğru dergiye ya da makaleye nasıl yönlendirme yapabilir?
  • Yayımcının web sitesi değişse bile bir atıf doğru web sayfasına güvenilir biçimde nasıl bağlanabilir?
  • Telif gelirleri ve haklar birden çok biçim, baskı ve bölge arasında nasıl izlenebilir?

ISBN (Uluslararası Standart Kitap Numarası), ISSN (Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası) ve DOI (Dijital Nesne Tanımlayıcısı) gibi tanımlayıcılar, akademik iletişim altyapısının bir parçası hâline gelmiştir. Basılı müzik için ISMN veya ses kayıtları için ISRC gibi diğer kodlar, farklı medyalardaki eserlerin ders kitapları veya dergi makaleleri kadar kesin biçimde izlenebilmesini ve kaynak gösterilebilmesini sağlar.

Bu makale, bir araştırmacı veya yazar olarak karşılaşmanız muhtemel en yaygın tanımlayıcıları ele alır. Her birinin ne amaçla kullanıldığını, nasıl yapılandırıldığını ve kendi çalışmalarınızda nasıl doğru kullanılacağını açıklar.

2. ISBN – Uluslararası Standart Kitap Numarası

ISBN muhtemelen en çok bilinen yayın tanımlayıcısıdır. Kitapları ve monografiler, kitap serileri ve bazen konferans bildirileri gibi kitap benzeri yayınları dünya çapında tanımlamak için kullanılır.

2.1 ISBN'nin Tanımladığı Şey

Bir ISBN soyut anlamda bir “eseri” tanımlamaz; belirli bir biçimi ve baskıyı tanımlar. Bunun anlamı şudur:

  • aynı başlığın ciltli ve karton kapaklı baskılarının ISBN'leri farklıdır;
  • bir kitap EPUB, MOBI (Kindle) ve PDF olarak sunuluyorsa her dijital biçime farklı bir ISBN atanabilir;
  • içeriği güncellenmiş yeni bir baskıya, başlığı önceki baskıya benzer görünse bile yeni bir ISBN verilir;
  • aynı baskının basit bir yeniden basımı genellikle mevcut ISBN'yi yeniden kullanır.

Çok ciltli setler bu ilkeyi iyi açıklar: her cildin kendi ISBN'si olabilir ve setin tamamını temsil eden ek bir ISBN de bulunabilir.

2.2 ISBN'nin Yapısı

2007'den bu yana ISBN'ler genellikle kısa çizgilerle gösterilen 13 haneden oluşur. Daha eski yayınlarda, geçerliliğini koruyan ve yeni biçime dönüştürülebilen önceki 10 haneli biçim hâlâ görülebilir.

13 haneli bir ISBN genellikle beş bölümden oluşur:

  1. Önek – “978” veya “979”.
  2. Kayıt grubu – bir ülkeyi veya dil grubunu belirtir (ör. İngilizce konuşulan, Almanca konuşulan bölgeler vb.).
  3. Kayıtçı – yayımcıyı veya yayınevi markasını belirtir.
  4. Yayın öğesi – belirli başlığı veya baskıyı tanımlar.
  5. Kontrol hanesi – yazım hatalarını tespit etmek için kullanılır.

Bu unsurlar genellikle tirelerle ayrılır (ör. ISBN 978-1-2345-6789-7). Tek tek bölümlerin uzunlukları değişir; bu nedenle tirelerin nereye eklenmesi gerektiğini tahmin etmek her zaman kolay değildir. Kontrol hanesi, tanımlanmış bir formül kullanılarak hesaplanır ve eski 10 haneli sistemde 10 değerini temsil eden “X” olabilir.

2.3 ISBN Nerede Bulunur

Basılı kitaplarda ISBN genellikle şuralarda yer alır:

  • genellikle barkodun üzerinde olmak üzere arka kapakta;
  • kitabın ön kısmında, telif hakkı veya yayın bilgileri sayfasında;
  • çevrim içi kataloglarda ve ürün açıklamalarında.

E-kitaplarda ISBN’yi genellikle dosyanın içindeki telif hakkı sayfasında ve yayıncı veya e-kitap satıcısı tarafından sağlanan meta verilerde bulabilirsiniz. Fiziksel ortamlarda (ör. CD, DVD) sunulan sesli kitaplarda da ISBN bulunabilir, ancak bu evrensel değildir.

3. ISSN – Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası

ISBN’ler kitaplar ve monografiler için kullanılırken ISSN, şu tür ardışık bölümler hâlinde yayımlanan süreli yayınları—devam eden kaynakları—tanımlar:

  • akademik dergiler ve magazinler;
  • gazeteler;
  • yıllık raporlar ve yıllıklar;
  • konferans bildirileri dizileri;
  • devam eden çevrim içi yayınlar ve bazı bloglar.

3.1 Basılı ISSN, Elektronik ISSN ve ISSN-L

Bir ISSN, genellikle tireyle ayrılmış iki dört haneli grup şeklinde gösterilen sekiz rakamdan oluşur (ör. ISSN 1234-567X; burada son “X” yine 10 değerini temsil edebilir). ISBN’nin aksine ISSN, ülke veya yayıncı hakkında bilgi kodlamaz; belirli bir başlıkla ilişkilendirilmiş basitçe bir seri numarasıdır.

ISSN sistemi şu ayrımı yapar:

  • p-ISSN (basılı ISSN) – bir süreli yayının basılı sürümüne atanır;
  • e-ISSN (elektronik ISSN) – çevrim içi veya elektronik sürüme atanır.

Aynı süreli yayının farklı medya sürümlerini ilişkilendirmek için sistem ayrıca bir ISSN-L (bağlayıcı ISSN) kullanır. Bu, belirli bir süreli yayının tüm formatları için “ana” tanımlayıcı görevi gören tek bir ISSN’dir. Genellikle bir süreli yayına atanan ilk ISSN, ISSN-L olur.

3.2 ISSN Nerede Yer Alır

Basılı süreli yayınlarda ISSN genellikle ön kapakta (çoğunlukla üst köşede) ve yayın bilgilerini içeren sayfada basılı olur. Elektronik dergilerde ise genellikle şuralarda bulunur:

  • derginin ana sayfasında veya “Hakkında” sayfasında;
  • veritabanı listelerinde ve kütüphane kataloglarında;
  • PDF makale üstbilgilerinde veya altbilgilerinde.

Bir dergi başlığını önemli ölçüde değiştirirse yeni bir ISSN almalıdır; çünkü ISSN, yayıncıya veya konu alanına değil, başlığa bağlıdır.

Bir dergi cildinin veya özel sayının bazen hem ISSN (süreli yayın için) hem de ISBN (ayrı bir kitap olarak da pazarlanıyorsa) taşıyabileceğini unutmayın. Her iki tanımlayıcı da geçerlidir ve farklı kataloglama amaçlarına hizmet eder.

4. DOI – Dijital Nesne Tanımlayıcısı

DOI, dijital araştırma nesnelerini tanımlamanın standart yolu hâline gelmiştir. Bir yayının fiziksel veya süreli yayın niteliğine bağlı olan ISBN ve ISSN’lerin aksine DOI’ler, neredeyse her tür dijital nesne için içeriğe dayalı, kalıcı tanımlayıcılardır.

4.1 DOI Neyi Tanımlar?

DOI taşıyabilecek öğelere ilişkin yaygın örnekler:

  • dergi makaleleri ve bunların bileşenleri (tablolar, şekiller, ek materyaller);
  • kitap bölümleri ve bazen kitapların tamamı;
  • veri kümeleri, kod depoları ve yazılım sürümleri;
  • konferans bildirileri ve sunumlar;
  • raporlar, ön baskılar ve çalışma belgeleri;
  • araştırma çıktısı olarak kullanılan ses, video ve görüntü dosyaları.

Tek bir yayın farklı düzeylerde birden çok DOI içerebilir: biri dergi veya kitap için, bir diğeri sayı veya cilt için ve bireysel makaleler ya da bölümler için ek DOI’ler.

4.2 Kalıcılık ve Çözümleme

DOI’leri özellikle kullanışlı kılan üç özellik vardır:

  • Benzersizlik – her DOI tek bir nesneye atanır.
  • Kalıcı olma – nesne yeni bir web adresine taşınsa bile DOI her zaman o nesneye başvurur.
  • Çözümlenebilirlik – bir DOI, kullanıcıları nesnenin güncel konumuna veya en azından meta verilerine yönlendiren bir çözümleyici hizmeti (en yaygın olarak https://doi.org/) aracılığıyla “çözümlenebilir”.

Örneğin, 10.1017/S0362152900011995 DOI’si başına şu eklenerek kalıcı bir URL’ye dönüştürülebilir: https://doi.org/10.1017/S0362152900011995. Yayınevi makaleyi farklı bir siteye taşırsa DOI’nin kendisini değiştirmek yerine DOI meta verilerini günceller; böylece bağlantı çalışmaya devam eder.

4.3 DOI Yapısı

Resmî olarak her DOI şu yapıya sahiptir:

ön ek/son ek

Ön ek “10.” ile başlar (bu, DOI ad alanını belirtir) ve ardından DOI’yi kaydeden kuruluşu (ör. yayınevi veya veri merkezi) tanımlayan bir kayıt sahibi kodu gelir. Son ek, kayıt sahibi tarafından seçilir ve harfler, rakamlar, ISSN veya ISBN bölümleri ve kurum içi kodlar içerebilir. Örneğin:

10.1017/S0362152900011995

  • 10.1017 – ön ek ve kayıt sahibi (burada belirli bir yayıneviyle ilişkili);
  • S0362152900011995 – belirli makaleyi temsil eden son ek.

Bir kaynağa atıf yaptığınızda, referans listenize DOI’yi (URL biçiminde) eklemek, okuyucuların ve referans yöneticilerinin tam öğeyi bulmasını çok kolaylaştırır.

5. Makale ve Bileşen Düzeyindeki Tanımlayıcılar: SICI, BICI ve PII

5.1 SICI – Seri Öğe ve Katkı Tanımlayıcısı

DOI'ler yaygınlaşmadan önce Süreli Yayın Öğe ve Katkı Tanımlayıcısı (SICI), ISSN'yi genişleterek süreli yayınların belirli sayı, makale veya hatta özet gibi münferit bölümlerini tanımlamak amacıyla geliştirilmişti. SICI kodu görece uzun ve karmaşıktır; şu bölümleri içerir:

  • süreli yayının ISSN'si ve yayın tarihi;
  • cilt ve sayı numaraları;
  • katkının başlangıç sayfası veya konumu;
  • makale başlığından türetilen bir kod;
  • öğenin türünü ve formatını açıklayan kontrol karakterleri ile bir doğrulama karakteri.

Bir SICI, bir zamanlar DOI sonekinin parçası olarak veya Tekdüzen Kaynak Adları'nda (URN'ler) kullanılmış olabilir. Ancak SICI sözdizimi, teknik sorunlara yol açabilen iki nokta gibi karakterler içerdiğinden Crossref gibi tescil kuruluşları artık SICI'lerin DOI soneki olarak kullanılmasını önermemektedir. Uygulamada DOI'ler, makale düzeyinde tanımlama için SICI kodlarının yerini büyük ölçüde almıştır; ancak eski sistemlerde veya eski kayıtlarda bunları hâlâ görebilirsiniz.

5.2 BICI – Kitap Öğe ve Bileşen Tanımlayıcısı

Kitap Öğe ve Bileşen Tanımlayıcısı (BICI), kavramsal olarak SICI'ye benzer; ancak süreli yayınlar yerine kitap bileşenleri için tasarlanmıştır. Teorik olarak BICI, belirli bir bölümü, kısmı veya başka bir bileşeni tanımlamak üzere kitabın ISBN'sini genişletir. SICI model alınarak üç parçalı bir yapı (öğe, bileşen türü, kontrol bölümü) izler.

Standart, kitap bölümlerinin atıfını ve takibini iyileştirmek amacıyla önerilmiş olsa da BICI, ISBN ve DOI birleşimleri kadar yaygın biçimde benimsenmemiştir. Günümüzde yayınevleri bölümlere daha sık bağımsız DOI'ler atamakta ve kitabın bütünü için ISBN'ye güvenmektedir.

5.3 PII – Yayıncı Öğe Tanımlayıcısı

Yayıncı Öğe Tanımlayıcısı (PII), bazı bilimsel dergilerde ve kitaplarda bulunan başka bir tarihsel tanımlayıcıdır. PII, dergiler için ISSN'yi veya kitaplar için ISBN'yi içeren 17 karakterlik bir koddur; ayrıca yayın türünü, yılı, öğe numarasını ve doğrulama basamağını belirtmek için ek karakterler içerir. Örneğin:

  • ilk karakter, kaynağın bir süreli yayın ("S") mı yoksa kitap ("B") mı olduğunu gösterir;
  • sonraki 8 veya 10 basamak ISSN veya ISBN'dir;
  • iki basamak yılı gösterebilir (süreli yayınlar için);
  • dört basamak, söz konusu süreli yayındaki veya kitaptaki öğeyi tanımlar;
  • son karakter bir doğrulama basamağıdır.

Günümüz yayıncılığında DOI'ler genellikle PII'lerin tasarlandığı işlevi görür; ancak eski makalelerde veya yayınevlerinin kurum içi referanslarında PII'lerle hâlâ karşılaşabilirsiniz.

6. Metinsel Eserler ve Elektronik Metinler için Tanımlayıcılar: ISTC ve ETTN

6.1 ISTC – Uluslararası Standart Metin Kodu

Uluslararası Standart Metin Kodu (ISTC), belirli bir baskıyı veya formatı değil, doğrudan metin tabanlı bir eseri tanımlamayı amaçlar. ISBN belirli bir yayımlanmış sürümü (ör. ciltli 2. baskı) ifade ederken ISTC, farklı başlıklar, çeviriler veya formatlarda yayımlanabilecek anlatı ya da metin gibi eserin temel içeriğiyle ilişkilendirilir.

ISTC, 16 karakterlik bir onaltılık koddur (0–9 rakamları ile A–F harflerini kullanır) ve genellikle şu şekilde gösterilir:

ISTC 0A9-2002-12B4A105-7

Yapısı genellikle şunları içerir:

  • tescil kuruluşu tarafından atanan bir tescil unsuru;
  • tescil yılı;
  • eser tanımlayıcısı bölümü;
  • bir kontrol basamağı.

ISTC'ler, aynı temel metni paylaşan çok sayıda baskı, çeviri ve formatın bulunduğu durumlarda hak yönetimi, derlemeler ve kataloglama için özellikle kullanışlıdır.

6.2 ETTN – Elektronik Ders Kitabı İzleme Numarası

Elektronik Ders Kitabı İzleme Numarası (ETTN), e-kitaplar, elektronik bildiriler veya dijital dergiler gibi yalnızca elektronik metinleri dosya düzeyinde izlemek için geliştirilmiş benzersiz bir tanımlayıcıdır. ETTN, şu bileşenlerden oluşan 13 haneli sayısal bir koddur:

  • metnin konusunu veya odağını belirtmek için üç hane;
  • ETTN'nin atandığı yıl için iki hane;
  • benzersiz bir metin tanımlayıcısı olarak beş hane;
  • atama ayı için iki hane;
  • son bir kontrol hanesi.

ETTN'ler ISBN'ler veya DOI'ler kadar yaygın bilinmez; ancak özellikle eğitim bağlamlarında dijital yayınları hassas biçimde yönetmeye yönelik süregelen çabaları gösterir.

7. Tarihsel ve Ticari Tanımlayıcılar: SBN ve ASIN

7.1 SBN – Standart Kitap Numaralandırması

ISBN sistemi uluslararası olarak standartlaştırılmadan önce bazı yayınevleri, 9 haneli bir tanımlayıcı olan Standart Kitap Numarası'nı (SBN) kullanıyordu. ISBN'ler kullanıma sunulduğunda bir SBN, başına bir sıfır eklenerek kolayca 10 haneli ISBN'ye dönüştürülebiliyordu. Kontrol hanesi değişmediğinden yeniden hesaplama gerekmiyordu.

Günümüzde SBN'lere eski kataloglarda veya çok eski baskılarda hâlâ rastlayabilirsiniz. Baştaki sıfır eklenerek 10 haneli ISBN bekleyen sistemlerde kullanılabilirler.

7.2 ASIN – Amazon Standart Tanımlama Numarası

ASIN, Amazon'un platformlarındaki ürünleri yönetmek için kullandığı tescilli bir tanımlayıcıdır. Örneğin B01DUV1T00 gibi, harf ve rakamlardan oluşan on karakter içerir. Amazon üzerinden satılan her ürünün bir ASIN'i vardır; kitaplarda ASIN ile ISBN arasındaki ilişki özellikle dikkat çekicidir:

  • 10 haneli ISBN'ye sahip basılı kitaplarda ASIN genellikle bu ISBN ile aynıdır;
  • Kindle sürümleri ve ISBN taşımayan diğer ürünler için Amazon benzersiz bir ASIN atar.

ASIN'ler esas olarak pazarlama, satış ve Amazon aramaları için önemlidir; ISBN'lerin ve DOI'lerin tercih edilen tanımlayıcılar olmaya devam ettiği akademik atıflarda genellikle kullanılmazlar.

8. Müzik ve Görsel-İşitsel İçerik Tanımlayıcıları: ISMN, ISRC, ISWC, ISAN

8.1 ISMN – Uluslararası Standart Müzik Numarası

ISMN, basılı veya notaya dökülmüş müzik eserlerini (partisyonlar, partiler ve benzeri materyaller) tanımlar; bunların basılı veya dijital formatta yayımlanmış olması fark etmez. Mantığı ISBN'ye benzerdir: bir müzik eserinin her ayrı baskısı veya bölümü kendi ISMN'sini alır.

Başlangıçta ISMN'ler, yayıncı, eser ve kontrol basamağı için rakamların ardından “M” gelen 10 karakterli kodlardı. 2008'den bu yana ISMN'ler, yayıncı ve eser bloklarının yanı sıra son bir kontrol basamağının ardından “979-0” önekiyle başlayan 13 haneli bir yapıya geçmiştir:

ISMN 979-0-XXXX-XXXX-X

Hem metinsel açıklamalar hem de tam partisyonlar içeren bir müzik kitabı gibi tek bir yayın, hem ISBN hem de ISMN taşıyabilir; böylece kitap ve müzik yayıncılığı sistemleri içinde aynı anda işlev görebilir.

8.2 ISRC – Uluslararası Standart Kayıt Kodu

Uluslararası Standart Kayıt Kodu (ISRC), temelindeki müzik eserini değil, belirli bir ses kaydını benzersiz şekilde tanımlar. Aynı şarkının farklı icraları, miksleri ve sürümleri farklı ISRC'lere sahiptir.

Bir ISRC 12 karakterden oluşur ve genellikle şu şekilde gösterilir:

ISRC CC-XXX-YY-NNNNN

  • CC – ülke kodu;
  • XXX – kayıt sahibi kodu (genellikle plak şirketini veya yapımcıyı temsil eder);
  • YY – ISRC'nin atandığı yılın son iki hanesi;
  • NNNNN – kayıt için ilgili yıl içindeki benzersiz sıra numarası.

ISRC'ler platformlar ve sürümler arasında sabit kalır; bu da onları telif ödemelerinin takibi, telif hakkı yönetimi ve dijital dağıtım için vazgeçilmez kılar.

8.3 ISWC – Uluslararası Standart Müzik Eseri Kodu

ISRC belirli bir ses kaydını tanımlarken, Uluslararası Standart Müzik Eseri Kodu (ISWC), kaç farklı kayıt veya yayın olursa olsun, belirli bir müzik eserini —örneğin bir söz yazarının bestesini— tanımlar.

Bir ISWC genellikle şu şekilde görünür:

T-123.456.789-0

  • bir önek karakteri (müzik eserleri için genellikle “T”);
  • okunabilirlik için noktalarla gruplandırılmış dokuz rakam;
  • bir kontrol basamağı.

Bazı tanımlayıcıların aksine ISWC, besteci veya yayıncı hakkında bilgi kodlamaz; yalnızca sıralı olarak tahsis edilen benzersiz bir eser numarasıdır. Hak yönetimini destekler ve meslek birliklerinin temelindeki bestenin icralarını ve kullanımlarını takip etmesine yardımcı olur.

8.4 ISAN – Uluslararası Standart Görsel-İşitsel Numarası

Uluslararası Standart Görsel-İşitsel Numarası (ISAN), filmler, televizyon programları, video oyunları, reklam filmleri ve bazı canlı yayınlar gibi görsel-işitsel eserler için geçerlidir. Bir ISAN, belirli bir baskı veya sürüme değil, eserin tamamına atanır.

Bir eser için ISAN kaydedildiğinde, birden fazla format ve sürümde kullanılabilir:

  • bir filmin özgün sinema gösterimi;
  • uluslararası sürümler ve farklı dillerde dublajlar;
  • yönetmen kurguları ve genişletilmiş sürümler;
  • DVD ve Blu-ray sürümleri;
  • akış sürümleri ve tanıtım klipleri.

ISAN kodları oldukça uzundur ve genellikle okunabilirlik için “ISAN” ön ekiyle ve kısa çizgilerle gruplandırılmış olarak sunulur. Hak yönetiminde, planlama sistemlerinde ve çok dilli dağıtım süreçlerinde temel öneme sahiptir.

9. Araştırmacılar ve Yazarlar İçin Pratik İpuçları

9.1 Tanımlayıcılar Nerede Bulunur?

Kendi çalışmanız için kaynakça, referans listesi veya üst veri hazırlarken tanımlayıcıları genellikle şu yerlerde bulabilirsiniz:

  • ISBN: arka kapak, telif hakkı sayfası, yayıncının web sitesi, kütüphane kataloğu veya kitap satıcısının listelemesi.
  • ISSN: dergi kapağı, derginin web sitesindeki “hakkında” sayfası, makale PDF'sinin üst bilgisi veya veritabanı kaydı.
  • DOI: makalenin ilk sayfası, yayıncının web sitesindeki makale açılış sayfası veya veritabanı üst verileri.
  • ISMN, ISRC, ISWC, ISAN: günlük atıf biçimleri yerine çoğunlukla uzmanlık veritabanlarında, kataloglarda veya hak yönetimi sistemlerinde kaydedilir.

9.2 Tanımlayıcıları Atıflarda Kullanma

Günümüzde çoğu büyük atıf stili, mevcut olduğunda DOI ve ISBN'lerin eklenmesini teşvik eder. İyi uygulamalar şunları içerir:

  • DOI'leri URL olarak biçimlendirmek (ör. https://doi.org/...);
  • özellikle kaynakça listelerinde ve kitap incelemelerinde kitaplar ve editörlü derlemeler için ISBN sağlamak;
  • ISSN'yi bireysel makale atıfları yerine çoğunlukla kataloglama veya dergi tanımlamalarında kullanmak.

9.3 Yaygın Hatalardan Kaçınma

Araştırmacılar sıklıkla şu sorunlarla karşılaşır:

  • ISBN ile ISSN'yi karıştırmak veya birinin gerekli olduğu yerde diğerini kullanmak;
  • eksik veya yanlış yazılmış bir DOI'yi kopyalayıp bağlantının neden çalışmadığını merak etmek;
  • yayıncı bir DOI sağladığı hâlde bunu belirtmemek ve kaynakların bulunmasını zorlaştırmak;
  • akademik bir kaynakçada ISBN yerine ASIN kullanmak.

Güvenilir veritabanlarında veya doğrudan yayıncının web sitesinde tanımlayıcıları yeniden kontrol etmek için ayıracağınız kısa bir an, bu sorunları önler ve kaynakçalarınızın güvenilirliğini artırır.

10. Sonuç

Yayın tanımlayıcıları kolayca gözden kaçabilir, ancak akademik iletişimin işleyişi açısından temel öneme sahiptir. ISBN, ISSN ve DOI gibi kodlar; kütüphanelerin, veritabanlarının, arama motorlarının ve okuyucuların birbirine çok benzeyen yüz binlerce başlığı ayırt etmesine, biçimler ve baskılar arasındaki ilişkileri izlemesine ve dijital içeriğe zaman içinde kalıcı bağlantılar sağlamasına olanak tanır.

Araştırmacılar için bu tanımlayıcıları temel düzeyde anlamak, mesleki uygulamanın bir parçasıdır. Hangi kodun hangi kaynak türü için geçerli olduğunu ve bunları nerede bulup doğru şekilde kullanacağınızı bilmek; doğru kaynakçalar oluşturmanıza, kendi yayınlarınızı daha etkili yönetmenize ve çalışmalarınızın başkaları tarafından güvenilir biçimde keşfedilip kaynak gösterilmesini sağlamanıza yardımcı olur. Akademik çıktıların hacmi ve çeşitliliği artmaya devam ederken, bu küçük sayı ve harf dizileri küresel araştırma kaydının düzenli ve erişilebilir tutulmasında önemli rol oynamayı sürdürecektir.



Daha fazla makale

Editing & Proofreading Services You Can Trust

At Proof-Reading-Service.com we provide high-quality academic and scientific editing through a team of native-English specialists with postgraduate degrees. We support researchers preparing manuscripts for publication across all disciplines and regularly assist authors with:

Our proofreaders ensure that manuscripts follow journal guidelines, resolve language and formatting issues, and present research clearly and professionally for successful submission.

Specialised Academic and Scientific Editing

We also provide tailored editing for specific academic fields, including:

If you are preparing a manuscript for publication, you may also find the book Guide to Journal Publication helpful. It is available on our Tips and Advice on Publishing Research in Journals website.