Özet
Yapay zekâ (YZ), literatür keşfi, intihal tespiti, dürüstlük kontrolleri ve editoryal iş akışlarını destekleyerek akademik yayıncılık ekosistemine giderek daha fazla entegre olmaktadır. Bununla birlikte birçok üniversite, fon kuruluşu ve dergi artık net bir tutum sergilemektedir: bir makalenin dilini oluşturma, yeniden yazma, başka sözcüklerle ifade etme veya “iyileştirmede” yapay zekânın herhangi bir rolü içerik oluşturma olarak değerlendirilir ve buna izin verilmez. Yazarlık tamamen insanlara ait olmalı ve yazarlar gönderdikleri her kelimeden sorumlu olmalıdır.
Bu makale, araştırmacıların yapay zekâ tabanlı dil düzeltme veya taslak oluşturmayı yasaklayan katı politikalara uyarken yapay zekâ araçlarını etik biçimde nasıl kullanabileceğini açıklamaktadır. “Yapılması gerekenler”, her zaman insan doğrulaması ve denetimiyle güvenli uygulamalara (arama desteği, uygunluk ve intihal taraması ile genel düzeyde dergi keşfi gibi) odaklanır. “Yapılmaması gerekenler” ise yapay zekâ tarafından yazılmış metin, yapay zekâ tarafından iyileştirilmiş düzyazı, uydurma kaynaklar, veri manipülasyonu ve açıklanmayan yapay zekâ desteği dâhil olmak üzere akademik dürüstlüğü tehlikeye atan uygulamaları vurgular.
Yazarlar bu yönergeleri izleyerek yapay zekâdan, çalışmalarının entelektüel veya dilsel içeriğini şekillendirmesine izin vermeden, ikincil bir teknik yardımcı olarak yararlanabilir. Bu modelde yapay zekâ, araştırmacıların bilgiye erişmesine ve biçimsel gereklilikleri kontrol etmesine yardımcı olabilir; ancak akademik metnin kendisini yalnızca insan akademisyenler oluşturabilir, gözden geçirebilir ve sahiplenebilir.
📖 Tam Metin Makale (Daraltmak için tıklayın)
Dil İyileştirmesine İzin Verilmeyen Akademik Yayıncılıkta Yapay Zekâ Kullanımı: Yapılması ve Yapılmaması Gerekenler
Giriş
Yapay zekâ araçları araştırmacıların kullanımına yaygın biçimde sunulmuş ve anahtar kelime önerilerinden benzerlik kontrollerine kadar birçok konuda hızlı yardım sağlamaya başlamıştır. Aynı zamanda üniversiteler ve yayınevleri, akademik çalışmalarda nelerin izinli olup nelerin izinli olmadığını açıklığa kavuşturarak tepki vermiştir. Giderek artan sayıda politika, yapay zekâ tarafından oluşturulan, başka sözcüklerle ifade edilen veya yapay zekâ tarafından “iyileştirilen” her türlü metni yetkisiz içerik oluşturma olarak değerlendirmektedir. Başka bir deyişle, yapay zekâ bir cümlenin ifadesine müdahale ederse, bu cümle yapay zekâ tarafından yazılmış kabul edilebilir ve bu nedenle uygunsuz sayılabilir.
Bu katı yaklaşım, yapay zekâyı yalnızca “cilalama” veya “düzeltme” amacıyla kullanmanın zararsız olduğunu varsayan araştırmacıları şaşırtabilir. Ancak akademik dürüstlük açısından bakıldığında dil, entelektüel ürünün bir parçasıdır: sözcük seçimi, yapı ve nüansların tümü akademik bir metnin özgünlüğüne katkıda bulunur. Yapay zekânın cümleleri yeniden yazmasına veya iyileştirmesine izin vermek, insan yazarlığı ile makine tarafından oluşturulan içerik arasındaki sınırı bulanıklaştırır.
Bu makale, bu ortamda güvenli bir şekilde nasıl yol alınacağını açıklar. Keşif desteği ve uyumluluk kontrolleri gibi dil oluşturmayı veya düzeltmeyi içermeyen izin verilen yapay zekâ kullanımlarını ana hatlarıyla açıklar ve yapay zekâ ile taslak oluşturma, yeniden yazma ve makale içeriğini çevirme de dâhil olmak üzere kaçınılması gereken uygulamaları ayrıntılandırır. Amaç, yazarlar çalışmalarındaki dil ve fikirlerin tüm sorumluluğunu üstlenmeye devam ederken yapay zekânın yayımlama sürecinin teknik çevresinde nasıl kalabileceğini göstermektir.
Yapılacaklar: Metne Dokunmadan Etik Yapay Zekâ Kullanımı
1. Yazmak İçin Değil, Arama ve Keşif İçin Yapay Zekâ Kullanın
Yapay zekâ, yoğun bir bilgi ortamında yararlı bir gezinme yardımcısı olabilir. Dilin iyileştirilmesini yasaklayan katı politikalar çerçevesinde, yapay zekâ araçları yine de şu amaçlarla kullanılabilir:
- veri tabanı aramaları için anahtar kelimeler ve konu başlıkları önermek;
- bağımsız olarak inceleyebileceğiniz ilgili konu veya kavramlar önermek;
- geleneksel akademik veri tabanlarında kullanmak üzere olası arama sorgularından oluşan listeler oluşturmak.
Ancak ilgili kaynakları bulduktan sonra okuma, not alma ve özetleme işlemlerini sizin yapmanız gerekir. Yapay zekâ yazılı notlar, yeniden ifadeler veya daha sonra yeniden kullanacağınız metinler üretmemelidir. En güvenli yaklaşım, yapay zekâyı arama aşamasında projeniz için herhangi bir dil içeriği üreten bir araç olarak değil, yön gösteren bir işaret levhası olarak görmektir.
2. İntihal ve Benzerlik Taraması İçin Yapay Zekâ Kullanın
İntihal tespiti ve benzerlik analizi, yapay zekânın geniş ölçüde kabul gören ve politikalara uygun uygulamalarıdır. Bu sistemler, zaten yazmış olduğunuz makalenizi analiz eder ve daha önce yayımlanmış çalışmalarla örtüşme örüntülerini raporlar; dili kendileri oluşturmaz veya değiştirmez.
Sorumlu uygulamalar şunları içerir:
- tamamladığınız taslağı iThenticate veya Turnitin gibi araçlardan geçirmek (kurumunuzun izin verdiği durumlarda);
- işaretlenen bölümleri incelemek ve gerçek anlamda yeniden ifade edildiğinden ve uygun şekilde kaynak gösterildiğinden emin olmak için bunları kendiniz elle yeniden yazmak;
- yeniden kullanılan materyalin (örneğin kendi önceki yayınlarınızdan alınan içeriklerin) dergi ve kurum politikaları doğrultusunda açıkça kaynak gösterildiğini ve gerekçelendirildiğini kontrol etmek.
Bu iş akışında yapay zekâ yalnızca bir tanı aracı olarak görev yapar. Raporuna yanıt olarak metni yeniden yazan ve düzelten yalnızca siz, yani yazarsınız.
3. Yapısal ve İdari Kontroller İçin Yapay Zekâ Kullanın
Bazı yapay zekâ tabanlı sistemler, makalenizin ve başvurunuzun dilsel olmayan yönlerini doğrulamaya yardımcı olabilir. Cümleleri yeniden yazmadıkları sürece, bu kullanımlar katı “dil değişikliği yok” politikaları kapsamında bile uygun olabilir. Örneğin yapay zekâ şu konularda yardımcı olabilir:
- gerekli tüm bölümlerin (özet, yöntemler, finansman, etik vb.) mevcut olup olmadığını kontrol etmek;
- veri kullanılabilirliği beyanları veya çıkar çatışması açıklamaları gibi eksik unsurları tespit etmek;
- numaralandırmadaki tutarsızlıkları (ör. şekil ve tablo atıflarını) veya eksik şekil açıklamalarını işaretlemek;
- bir makale dosyasının temel teknik biçimlendirme parametrelerini (dosya türü, karakter sayısı, şekil sayısı) karşılayıp karşılamadığını doğrulamak;
Bu araçlar yapısal sorunları bildirir; ardından yazarlar kendi ifade ve biçimlendirme kararlarını kullanarak makaleyi manuel olarak düzeltmelidir.
4. Dergi Araştırması İçin Yapay Zekâyı Dikkatli Kullanın
Yapay zekâ destekli dergi öneri araçları, potansiyel olarak uygun dergiler önermek için konuları, anahtar kelimeleri ve kaynakçaları analiz eder. Dil oluşturma ve düzenleme yasaklandığında bile bu araçlar, onları yetkili kaynaklar olarak değil, danışma amaçlı araçlar olarak değerlendirdiğiniz sürece yararlı olabilir.
Etik kullanım şunları içerir:
- daha ayrıntılı incelemek üzere bir aday dergiler ön listesi oluşturmak için yapay zekâ önerilerinden yararlanmak;
- her derginin amaçlarını, kapsamını, dizinlenme durumunu ve yayıncı itibarını manuel olarak kontrol etmek;
- başvurulacak dergiye karar vermeden önce danışmanlara veya kıdemli meslektaşlara danışmak.
Dergi bulucular insan muhakemesinin yerini asla almamalıdır. Bunlar başvuru talimatları değil, başlangıç noktalarıdır.
5. Metin Dışı Her Türlü Yapay Zekâ Desteğini Açıklayın
Yapay zekânın dile müdahale etmesine izin vermeseniz bile birçok yayıncı artık yapay zekânın her türlü kullanımının şeffaf biçimde açıklanmasını teşvik ediyor veya zorunlu kılıyor. Benzerlik kontrolü, yapısal uygunluk taraması veya genel düzeyde araştırma için yapay zekâ araçları kullandıysanız, bunu açıkça belirtmek iyi bir uygulamadır.
Örneğin teşekkür bölümünde veya özel bir “Yapay zekâ kullanımı” beyanında şunları yazabilirsiniz:
“Yazarlar benzerlik taraması için iThenticate’i ve potansiyel yayın organlarını ilk aşamada araştırmak için otomatik bir dergi keşif aracını kullandı. Tüm yazım, analiz ve nihai dergi seçimi kararları yazarlar tarafından alındı.”
Bu tür ifadeler, editörlere ve okuyuculara yapay zekânın makalenin içeriğine veya diline katkıda bulunmadığı konusunda güvence verir.
Yapılmaması Gerekenler: Yapay Zekâ ile İçerik Oluşturma Sayılan Uygulamalar
1. Makale Metnini Taslak Hazırlamak, Yeniden Yazmak veya “İyileştirmek” İçin Yapay Zekâ Kullanmayın
Mevcut politikaların katı bir yorumuna göre, akademik metnin ifadelerini şekillendirmede yapay zekânın her türlü dahlinin içerik oluşturma olarak değerlendirilmesi ve bu nedenle izin verilmemesi söz konusudur. Buna şunlar dahildir:
- Yapay zekâdan paragraflar, bölümler veya makalelerin tamamını yazmasını istemek;
- Metninizi “ifadeyi geliştirmek”, “dili iyileştirmek” veya “daha akademik hâle getirmek” için yapay zekâ araçlarına yapıştırıp ardından çıktıyı kullanmak;
- Kendi çalışmalarınızdan veya başkalarının çalışmalarından bölümleri yeniden ifade etmek ya da başka sözcüklerle anlatmak için yapay zekâ kullanmak.
Önerilen değişikliklerin yalnızca bir kısmını gözden geçirip kabul etseniz bile, ortaya çıkan dil artık tamamen size ait değildir. Akademik dürüstlük açısından bu, yazarın hem fikirlerden hem de ifadeden sorumlu olması ilkesini zedeler.
2. Makale İçeriğini Çevirmek İçin Yapay Zekâ Kullanmayın
Makine çevirisi, bir dil üretimi biçimidir. Bir makaleyi bir dilde taslak hâline getirip gönderim diline çevirmek için yapay zekâ kullanırsanız, son metnin önemli bölümleri makine tarafından üretilmiş olur. Katı politikalar kapsamında bu, yapay zekâ tarafından yazılmış dil olarak değerlendirilir ve bu nedenle izin verilmez.
Çeviri desteğine ihtiyaç duyuluyorsa, kurumlar giderek daha fazla şu seçenekleri önermektedir:
- Alanı anlayan insan çevirmenlerle çalışmak;
- Alan uzmanları tarafından sunulan profesyonel dil düzenleme hizmetlerinden yararlanmak;
- Her değişikliği gözden geçirip onaylarken düşünsel amacınızı koruduğunuzdan emin olmak.
3. Metninizde Kullanacağınız İçerik Özetleri İçin Yapay Zekâya Güvenmeyin
Yapay zekâ tarafından oluşturulan özetler madde işaretleri veya kısa paragraflar biçiminde görünebilir. Bu yapay zekâ özetlerini kendi yazınıza entegre ederseniz, hafif bir düzenlemeden geçirseniz bile, makalenin içeriğinin bir parçası hâline gelirler. Yapay zekâ tarafından oluşturulan dili yasaklayan kurallar kapsamında bu kabul edilemez.
Bunun yerine:
- Her kaynağı kendiniz okuyun ve kendi notlarınızı kendi sözlerinizle oluşturun;
- Yapay zekâ çıktılarındaki ifadeleri kopyalamadan, kendi anlayışınıza dayanarak özet taslakları hazırlayın;
- Yapay zekâ tarafından üretilen her özeti, yayımlanmak üzere uyarlanacak bir metin olarak değil, kullanılamaz bir başlangıç istemi olarak değerlendirin.
4. Yapay Zekânın Referans, Atıf veya Veri Üretmesine İzin Vermeyin
Yapay zekânın kulağa makul gelen ancak yanlış referanslar uydurduğu bilinmektedir; ayrıca gerçek gözlemlere dayanmayan, gerçekçi görünen sentetik veri kümeleri de üretebilir. Bu çıktıları bir makalede kullanmak, açıkça akademik suistimal niteliğindedir.
Kaçının:
- Yapay zekâdan “X için referansları ver” diye istemek ve ardından bunları kaynakçanıza kopyalamak;
- Özgün kaynaklara başvurmak yerine eksik referanslardaki boşlukları doldurmak için yapay zekâ kullanmak;
- Yapay zekâ kullanarak veri tabloları, grafikler veya istatistikler oluşturmak ya da “geliştirmek”.
Tüm kaynaklar, doğrulanmış akademik veri tabanlarından veya bulup okuduğunuz belgelerden alınmalıdır. Tüm veriler, tamamen belgeleyebileceğiniz ve savunabileceğiniz gerçek araştırma yöntemlerinden elde edilmelidir.
5. Yapay Zekâ Katılımını Gizlemeyin—Küçük Görünse Bile
Bazı araştırmacılar “küçük düzeltmeler” için yapay zekâyı gizlice kullanmaya ve açıklama yapmanın gerekli olmadığını düşünmeye eğilimlidir. Ancak katı politikalar uyarınca sorun yalnızca yardımın kapsamı değil, türüdür. Yapay zekâ cümleler oluşturduysa veya yeniden yazdıysa, bu içerik oluşturma sayılır ve yapay zekâ kullanılmadığını belirtmek yanıltıcı olur.
Şeffaflığı korumak için:
- yapay zekâ metnin herhangi bir bölümünün ifadelerine katkıda bulunduysa, makalenin tamamen insan tarafından yazıldığını iddia etmeyin;
- reddedilmiş bir makaleyi yeniden gönderilmeden önce gizlice yeniden düzenlemek için yapay zekâ kullanmayın;
- daha önce artık yasaklanan şekillerde yapay zekâ kullandıysanız, bu metni yeniden kullanmadan önce kurumunuzdan rehberlik isteyin.
Katı Politikalar Çerçevesinde Çalışmak: Pratik İpuçları
Birçok araştırmacı için yapay zekâ ile dil iyileştirmeye getirilen tamamen yasak, özellikle ana dili İngilizce olmayan kişiler açısından kısıtlayıcı görünüyor. Bununla birlikte, kurallara uymak zorunludur. Bazı pratik stratejiler şunlardır:
- Yazma becerilerinize yatırım yapın: akademik yazma kurslarına katılın, yazım kılavuzlarını inceleyin ve alanınızdaki yüksek kaliteli makaleleri okuyun.
- İnsan desteğinden yararlanın: Yazma konusunda güçlü ortak yazarlarla iş birliği yapın veya izin verilen durumlarda profesyonel insan editörlüğü ve redaksiyon hizmetlerinden yararlanın.
- Revizyon için ek zaman planlayın: Yapay zekâ ile yeniden yazma olmadan taslak hazırlamak ve metni geliştirmek daha uzun sürebilir; bunu takviminize dâhil edin.
- Yerel kuralları açıklığa kavuşturun: Kurumunuzun ve hedef derginizin yapay zekâ politikalarını dikkatle okuyun; belirsiz kalan noktalar varsa açıklama isteyin.
Sonuç
Yapay zekâ akademik yayıncılığı etkilemeye devam edecek, ancak katı politikalar giderek daha kesin bir sınır çiziyor: Yapay zekâ teknik kontrollerde ve keşifte yardımcı olabilir, ancak araştırma makalelerinin dilini veya esas içeriğini şekillendirmemelidir. Bu kurallar uyarınca, otomatik “dil iyileştirme” bile içerik oluşturma sayılır ve bu nedenle izin verilmez.
Araştırmacılar için en güvenli yol, yapay zekâyı arka planda çalışan bir araç olarak görmektir: benzerlik taraması, yapısal kontroller ve keşif amaçlı dergi araştırması için yararlı olabilir; ancak okuma, düşünme, yazma ve yeniden yazma süreçlerini tamamen insanlara bırakmak gerekir. Bu makalede ana hatlarıyla açıklanan yapılması ve yapılmaması gerekenlerin bilincinde olan yazarlar, gerçek akademik çalışmayı tanımlayan özgünlük, hesap verebilirlik ve bütünlükten ödün vermeden modern araçlardan yararlanabilir.
