Bir Akademik Dergi ve Araştırma Yayını için İyi Bir Etki Faktörü Nedir?

Bir Derginin İyi Etki Faktörü Nedir?

Beş araştırmacıya sorun, beş farklı sayı duyabilirsiniz. Bunun nedeni, “iyi”nin alan normlarına, makale türlerine ve ulaşmak istediğiniz kitleye bağlı olmasıdır. Bu kılavuzda Journal Impact Factor'ün (JIF) nasıl hesaplandığı, alanlar arası karşılaştırmaların neden yanıltıcı olduğu ve yüzdelik dilimler, çeyreklikler ve sıralamalar kullanılarak dergilerin kendi kategorileri içinde nasıl değerlendirileceği açıklanmaktadır. Ayrıca kategorileri incelemek, ilgili metrikleri yorumlamak ve araştırma hedeflerinizi ilerleten bir yayın yeri seçmek için pratik bir iş akışı da bulacaksınız.

1) JIF tek paragrafta: formül ve anlamı

Journal Impact Factor, iki yıllık bir ortalamadır. Y yılı için JIF, bir derginin Y-1 ve Y-2 yıllarındaki “atıf yapılabilir öğelerine” (genellikle araştırma makaleleri ve derlemeler) Y yılında yapılan tüm atıfları sayar, ardından bu atıf yapılabilir öğelerin sayısına böler.

Clarivate’ın Journal Citation Reports (JCR) yayını, JIF’leri ve ilgili göstergeleri yayımlar ve dergileri konu kategorileri altında gruplandırır. Bu kategoriler sizin karşılaştırma grubunuzdur.

2) “İyi” neden tek bir sayıyla değil, kategoriye göre tanımlanmalıdır?

• Atıf hızları farklıdır: Biyotıp ve bazı fizik bilimlerinde hızlı atıf yapılır; matematik, beşerî bilimler ve birçok sosyal bilimde atıflar daha yavaş yapılır (ve kitaplara yoğun biçimde atıf verilir).
• Makale türlerinin dağılımı farklıdır: Derleme yayımlayan dergiler, çoğunlukla özgün araştırma yayımlayan dergilere göre genellikle daha yüksek JIF elde eder.
• Alan büyüklükleri farklıdır: Büyük ve hızlı ilerleyen alanlarda, daha küçük ve uzmanlaşmış alanlara kıyasla toplamda daha fazla atıf üretilir.

3) JCR ile çalışma: yararlı karşılaştırmalara hızlı bir bakış

JCR içinde her dergi bir veya daha fazla konu kategorisinde yer alır (ör. “Engineering, Biomedical”; “Literary Theory & Criticism”). Bir dergiyi değerlendirmek için:

1. Kategori profilini açın. JIF’lerin dağılımını, dergi sayısını ve medyan JIF’i inceleyin.
2. Derginin sıralamasını ve yüzdelik dilimini kontrol edin. “İyi” bir konum genellikle ≥75. yüzdelik dilimdir (üst çeyrek, Q1). Orta sıralardaki (Q2) bir konum, niş alanlar için güçlü olabilir.
3. Benzer olanı benzerle karşılaştırın. Makale türlerini, kapsamı ve okuyucu kitlesini görmek için ilk 10–15 dergiyi inceleyin.

4) İki yıllık JIF ile beş yıllık JIF

Standart JIF, kısa vadeli atıf etkisini vurgular. 5 Yıllık JIF, atıfların beş yıl üzerindeki ortalamasını alarak daha yavaş atıf alan disiplinleri ve uzunlamasına çalışmaları daha iyi yansıtır. Daha uzun atıf yarı ömürlerine sahip alanlarda (ekonomi, matematik, beşerî bilimler ve sosyal bilimlerin bazı bölümleri) dergi seçerken 5 Yıllık JIF daha bilgilendirici bir karşılaştırma ölçütü olabilir.

5) JIF’in yakın eşlikçileri: bilmeniz gereken tamamlayıcı ölçütler

• Article Influence Score ve Eigenfactor: atıfları, atıf yapan derginin etkisine ve ağ içindeki konumuna göre ağırlıklandırır.
• CiteScore (Scopus): dört yıllık dönem; daha geniş kaynak kapsamı; yararlı bir çapraz kontroldür.
• SJR ve SNIP: SJR, prestije göre ağırlıklandırır; SNIP, alanın atıf potansiyeline göre normalleştirir ve alanlar arası karşılaştırma için yararlıdır.
• H5 endeksi (Google Scholar): son beş yıldaki en büyük makale grubuna yapılan atıfları temel alır; bazı alanlarda yararlıdır, ancak kapsamı daha az seçicidir.

Bunları birbirinin yerine geçecek ölçütler olarak değil, üçgenleme amacıyla kullanın. Tüm göstergeler kategorideki konumun güçlü olduğuna işaret ediyorsa, sağlam bir sinyal görüyorsunuz demektir.

6) Bir kategori içinde genellikle ne “iyi” sayılır?

• Q1 (ilk %25) yaygın olarak “güçlü” veya “iyi” kabul edilir ve genellikle hibe başvurularındaki özgeçmişler ile terfiler için hedeflenir.
• Q2 uzmanlaşmış ya da disiplinlerarası konular için, hedef kitleye uygunluğun mutlak sıralamadan daha önemli olduğu durumlarda mükemmel bir seçenek olabilir.
• Q3–Q4 dergiler, son derece uzmanlaşmış topluluklar, bölgesel konular veya hızlı iletişim için ideal olabilir—uygunluk ve görünürlük açısından değerlendirin.

7) JIF’yi yükselten veya düşüren faktörler (ve bunlar nasıl okunmalı)

• Derleme payı: Daha fazla derleme → daha yüksek atıf ortalamaları. Derginin makale dağılımını kontrol edin.
• Yayın hacmi: Çok yüksek hacimler JIF’yi düşürebilir veya güçlü bir seçkiyle JIF’yi sürdürebilir; bunu kabul oranları ve editoryal politikalarla birlikte yorumlayın.
• Atıf güncelliği: Döngüleri hızlı olan alanlar (viroloji, yapay zekâ) iki yıllık atıf sayılarını artırır; yavaş gelişen alanlar 5 Yıllık JIF’den yararlanır.
• Kategori ataması: Birden fazla kategoride listelenen dergiler bir kategoride diğerinden daha güçlü görünebilir—her kategoriyi mutlaka kontrol edin.

8) Bir dergi seçmek için JIF kullanımı: araştırmacı odaklı pratik iş akışı

1. Hedef kitleyle başlayın. Bu makaleyi kimlerin okuması ve atıf yapması gerekiyor? Temel atıflarınız hangi dergilerde yayımlanmış?
2. Adayları toplayın. Yakın zamanda benzer çalışmalar yayımlamış 6–10 dergi belirleyin; kapsamı, kelime sınırlarını, veri politikalarını ve ücretleri not edin.
3. Kategori konumunu kontrol edin. Her derginin JCR kategorisini, çeyreklik dilimini, yüzdelik dilimini ve 5 Yıllık JIF’sini kaydedin.
4. Güncel makaleleri okuyun. Uygunluk, ham ölçütten daha önemlidir—üslup, yöntemler ve okuyucu kitlesi önem taşır.
5. Üçlü karşılaştırma yapın. JIF’yi CiteScore/SJR/SNIP ile karşılaştırın; kategori içinde tutarlı gücü tercih edin.
6. Karar verin. Hedef kitle + kategori konumu + uygulanabilir zaman çizelgeleri açısından en iyi eşleşmeyi seçin.

9) Göreceğiniz sayıları nasıl yorumlamalısınız (kısa senaryolarla)

10) Yaygın efsaneler ve daha iyi alışkanlıklar

• Efsane: “İyi bir JIF 5’in üzerindeki herhangi bir değerdir.”
  Gerçek: Kategoriye bağlıdır; bazı alanlarda 2–3 seçkin sayılabilir.
• Efsane: “JIF makale kalitesini öngörür.”
  Gerçek: JIF dergi düzeyinde bir ortalamadır; makaleleri kendi değerleri üzerinden değerlendirin.
• Efsane: “Alanlar arası JIF karşılaştırmaları adildir.”
  Gerçek: Yalnızca aynı JCR kategorisi içinde karşılaştırma yapın.
• Efsane: “Daha yüksek JIF kariyerim için her zaman daha iyidir.”
  Gerçeklik: Hedef kitle, dizinlenme, açıklık ve hız; atıflar ve etki açısından daha önemli olabilir.

11) Etik ve politika bağlamı

Birçok kurum ve fon sağlayıcı, bireysel araştırmacıları değerlendirmek için JIF kullanılmaması konusunda uyarır (DORA ve Leiden Manifestosu gibi girişimlere bakın). JIF’i kişiler veya tekil makaleler için bir ölçüt değil, yayın mecrası göstergesi olarak değerlendirin. Etkiyi aktarırken yayın mecrası ölçütlerini makale düzeyindeki kanıtlarla birleştirin: atıflar, indirmeler, açık veriler/kod ve gerçek dünyadaki kullanım.

12) Bir kategoride dergileri bulma ve karşılaştırma: hızlı rehber

1. Konunuzun JCR kategorisini (veya iki kategoriyi) belirleyin. Bazı dergiler birden fazla kategoride yer alır.
2. Kategori listesini açın ve JIF’e, 5 Yıllık JIF’e veya yüzdeliğe göre sıralayın.
3. Yöntemleri ve hedef kitlesi makalenizle örtüşen, Q1–Q2’deki dergilerden bir kısa liste oluşturun.
4. Politikaları kontrol edin: kelime sınırları, veri erişilebilirliği, ücretler, ön baskı yaklaşımı ve hakemlik modeli.

13) Daha düşük JIF’li bir dergi neden daha iyi bir seçim olabilir?

• Kapsam uyumu: niş dergiler, belirli konunuzdan atıf yapma olasılığı en yüksek okuyucuları hedefler.
• Hız ve şeffaflık: net zaman çizelgeleri, açık hakemlik ve destekleyici editoryal uygulamalar.
• Açık erişim görünürlüğü: topluluğunuzda geniş ölçüde okunma; zorunluluklar veya fon sağlayıcı gereklilikleri.
• Özel sayılar: son derece ilgili bir okuyucu kitlesinin gösterdiği seçilmiş ilgi.

14) Kısa SSS

S: Derleme makaleleri JIF’i haksız biçimde yükseltiyor mu?
Y: Derlemeler genellikle daha fazla atıf alarak ortalamaları yükseltir. Derginin makale türü dağılımını kontrol edin ve adil bir karşılaştırma yapmak için kategori yüzdeliklerini kullanın.

S: Alanımda kitaplara yoğun atıf yapılıyor—JIF etkiyi eksik mi ölçüyor?
Y: Kitapların merkezde olduğu alanlarda JIF daha az temsil edici olabilir. 5 Yıllık JIF’i, kitap dostu yayın mecralarını ve SNIP gibi tamamlayıcı göstergeleri, ayrıca niteliksel erişimi değerlendirin.

S: Güvenli bir hedef nedir?
Y: Mümkün olduğunda kategorinizde Q1’i hedefleyin; mükemmel uyuma sahip bir Q2, kapsamı zayıf ve zorlanarak seçilmiş bir Q1’den çoğu zaman daha akıllıcadır.

15) Karar kontrol listesi (kopyala/yapıştır)

• Hedef kitle uyumu (yakın tarihli benzer makaleler, okuyucu kitlesi, dizinlenme).
• Kategori konumu (çeyreklik/yüzdelik/sıralama) ve 5 Yıllık JIF.
• Makale türü dağılımı (derlemeler ve araştırma makaleleri) ve kabul politikaları.
• Karar/yayın süresi; OA seçenekleri ve maliyetleri.
• Etik/veri politikaları (çalışmanızla uyumlu olmalı).

Sonuç: “iyi”yi çalışmanızın ait olduğu yere göre tanımlayın

“İyi bir Etki Faktörü”, bir dergiyi kendi kategorisinde güçlü bir konuma yerleştiren ve çalışmanızı kullanıp atıf yapacak okuyucuların önüne çıkaran sayıdır. JIF’i göreli bir gösterge olarak kullanın (çeyreklikler ve yüzdelikler), 5 Yıllık JIF ve tamamlayıcı ölçütlerle doğrulayın; kapsamı, hedef kitleyi ve editoryal kaliteyi önceliklendirin. Hem güvenilirliği hem de uygunluğu en üst düzeye çıkaran dergileri seçerseniz araştırmanız, tek bir sayıdan bağımsız olarak daha geniş kitlelere ulaşır.