Akademik Makaleniz İçin Eksiksiz Bir Kaynakça Listesi Nasıl Oluşturulur

Bilimsel Makaleniz için Kaynakça Listesi Oluşturma

Yayınevi stilleri farklılık gösterir; ancak eksiksiz ve tutarlı kaynakçalar her zaman aynı temel unsurları paylaşır. Editörler ve hakemler, iddiaları doğrulamak, önceki çalışmaların kapsamını değerlendirmek ve veri ile yöntemlerin izini sürmek için listenize güvenir. Okurlar—özellikle gelecekteki siz—kaynakları hızla bulmak için bu listeyi kullanır. Bu kılavuz, yaygın kaynak türleri için toplamanız gereken temel unsurları özetler, stillerin bu unsurları nasıl kodladığını açıklar ve kaynakçanızın doğru, kurallara uygun ve kolayca sürdürülebilir olması için örnekler, kontrol listeleri ve yaygın hatalara yönelik düzeltmeler sunar.

1) Evrensel bileşenler (her eksiksiz kaynakçada gerekenler)

Yedi alan üzerinden düşünün. Farklı stiller bunları yeniden sıralayıp noktalasa da içerik aynıdır:

1. Oluşturan — yazar(lar), editör(ler), çevirmen(ler) veya kurumsal/örgütsel yazar.
2. Tarih — çoğu kaynak için yıl; haberler/çevrim içi yayımdan önce yayımlanan içerikler için tam tarih; tarih yoksa n.d..
3. Başlık — kullandığınız çalışmanın başlığı (makale, bölüm, veri kümesi, yazılım, rapor).
4. Kapsayıcı — kaynağın bulunduğu yer (dergi, editörlü kitap, bildiri kitabı, depo, web sitesi).
5. Sürüm bilgileri — baskı, cilt, sayı, ek sayı, rapor numarası, yazılım sürümü.
6. Konum — sayfa aralığı veya e-konum/makale numarası; DOI/URI; kitaplar/raporlar için yayınevi + yer.
7. Tanımlayıcılar ve roller — DOI, ISBN/ISSN, arXiv/PMID, yazarlar için ORCID (isteğe bağlı), ed., trans..

2) Stiller aynı bilgiyi nasıl kodlar?

Yaygın stiller çoğunlukla sıralama, noktalama, büyük-küçük harf kullanımı ve italik/tırnak işaretlerinin kullanımı bakımından farklılık gösterir.

3) Kaynak türlerinin temel unsurları ve örnek kalıplar

a) Dergi makaleleri (basılı ve çevrimiçi)

• Derleyin: tüm yazarlar (“et al.” kurallarına uyun), yıl, makale başlığı, dergi başlığı, cilt, sayı (stil kullanıyorsa), sayfa aralığı veya makale numarası/e-konumu, DOI (tercihen) veya kalıcı URL.
• Çevrimiçi yayımdan önce: gerekiyorsa tam tarihi ve DOI’yi ekleyin; sayfa numarası yoksa bunları yazmayın.

APA örneği: Yazar, A. A. ve Yazar, B. B. (2024). Cümle düzeninde makale başlığı. Dergi Başlığı, 12(3), 145–162. https://doi.org/xx.xxxx/xxxxx

b) Editörlü ciltlerdeki bölümler

• Derleyin: bölüm yazar(lar)ı, yıl, bölüm başlığı, rolüyle birlikte editör(ler) (Ed./Eds.), kitap başlığı, baskı (ilk baskı değilse), cilt (uygunsa), bölüm sayfa aralığı, yayınevi, yer (stil gerektiriyorsa), DOI (varsa).

Chicago örneği: Soyadı, Adı. Yıl. “Bölüm Başlığı.” İçinde Kitap Başlığı, editör: Adı Soyadı, sayfalar. Şehir: Yayıncı.

c) Kitaplar ve monografiler

• Toplanacak bilgiler: yazar(lar) veya kurumsal yazar, yıl, başlık (italik), baskı (2. baskı, gözden geçirilmiş baskı), birden çok cilt varsa cilt(ler), yayıncı, yer (stil gerektiriyorsa), e-kitaplar için DOI/URL, ISBN (gerekmedikçe isteğe bağlı).

d) Konferans bildirileri ve bildiri kitapları

• Toplanacak bilgiler: makale yazar(lar)ı, yıl, makale başlığı, konferans adı (gerekiyorsa kısaltılmış), yer ve tarihler (stil gerektiriyorsa), editörler (bildiri kitabı cildindeyse), sayfalar, yayıncı (veya dernek), DOI.

e) Tezler ve doktora tezleri

• Toplanacak bilgiler: yazar, yıl, başlık, tür (Yüksek lisans tezi/Doktora tezi), kurum, depo veya veri tabanı, erişim numarası ya da DOI/URL.

f) Raporlar, standartlar ve teknik raporlar

• Toplanacak bilgiler: kurumsal/resmî kurum yazarı, yıl, başlık, rapor/standart numarası, yayıncı, yer (stile bağlı), DOI/URL, varsa baskı/revizyon.

g) Veri kümeleri

• Toplanacak bilgiler: oluşturucu(lar), yıl, veri kümesi başlığı, sürüm, depo, kalıcı tanımlayıcı (özellikle DOI tercih edilir), gerekirse format açıklaması.

APA örneği: Creator, A. A. (2023). Dataset title (Version 2.1) [Data set]. Repository. https://doi.org/xx.xxxx/xxxxx

h) Yazılım ve kod

• Toplanacak bilgiler: geliştirici(ler)/proje ekibi, yıl, yazılım adı, sürüm, tür [Computer software], barındırıcı/depo, DOI veya sürüm URL’si.

i) Web sayfaları ve çevrimiçi belgeler

• Toplanacak bilgiler: yazar veya kuruluş, yıl ya da n.d., sayfa/belge başlığı, site adı (farklıysa), son güncelleme veya yayımlanma tarihi (gösteriliyorsa), URL, stil gerektiriyorsa veya içerik istikrarsızsa erişim tarihi.

j) Ön baskılar

• Toplanacak bilgiler: yazar(lar), yıl, başlık, ön baskı sunucusu (arXiv, SSRN, bioRxiv vb.), tanımlayıcı, sürüm/tarih. Daha sonra yayımlandıysa kullandığınız sürümü kaynak gösterin ve yalnızca gerekliyse ön baskıya bağlantı verin.

4) Adlar, roller ve özel durumlar

• Yazarlar ve kuruluşlar: Kişisel yazar belirtilmemişse kuruluşu yazar olarak kullanın. Hiçbiri yoksa bazı stiller Anon. kullanılmasına veya başlığın yazar konumuna taşınmasına izin verir.
• Editörler ve çevirmenler: Rolleri adlardan sonra belirtin: (Ed.), (Eds.), (Trans.); bazı stiller çevirmenleri başlıktan sonra, bazıları ise yazarlarla birlikte gösterir.
• Birden çok yazar: Stil kılavuzunun “et al.” kuralını izleyin (ör. APA en fazla 20 yazarı listeler; Vancouver/IEEE çok sayıda yazarı listeler veya gerektiğinde kısaltır).
• Latin alfabesi dışındaki yazı sistemleri: bazı dergiler köşeli parantez içinde özgün yazıyla birlikte harf çevirisi ister; talep edilirse ikisini de sağlayın.

5) Başlıklar, büyük-küçük harf kullanımı, italik ve tırnak işaretleri

• İtalik: genellikle makale/bölüm başlıklarında değil, kapsayıcı yayınlarda (dergiler, kitaplar, bildiriler) kullanılır.
• Tırnak işaretleri: MLA/IEEE tarafından makale/bölüm başlıklarının çevresinde kullanılır; APA tarafından kullanılmaz.
• Büyük-küçük harf kullanımı: APA, makale/bölüm başlıklarında cümle düzenini; kitap/dergi adlarında Başlık Düzenini kullanır; Chicago/MLA ise genel olarak Başlık Düzenini tercih eder.

6) Sayılar: baskılar, ciltler, sayılar, sayfalar ve e-konumlar

• Baskı: yalnızca ilk baskı değilse ekleyin (2. bs., gözden geçirilmiş bs.).
• Cilt/sayı: stilinizin belirttiği biçimde sunun—APA: 12(3), IEEE: cilt 12, sayı 3; Vancouver: 2024;12(3):145–162.
• Sayfalar ve e-konum belirteçleri: basılı içeriklerde sayfa aralıklarını kullanın; verildiğinde makale numaralarını/e-konum belirteçlerini kullanın (ör. e12345) ve stil gerektiriyorsa dergilerde “ss.” ifadesini kullanmayın.

7) Tarihler ve “t.y.”

• Önce yıl: çoğu stil yıla öncelik verir; haber öğelerinde genellikle gün ve ay da gerekir.
• Aralıklar: yıllara yayılan çok ciltli çalışmalar: 1995–2001.
• Belirsiz tarihler: t.y. kullanın ve gerekliyse çevrim içi içerikler için erişim/güncelleme tarihlerini ekleyin.

8) Yayımcı ve yer

• Kitaplar ve raporlar: yayımcıyı ekleyin; yer stile bağlıdır (ör. Chicago şehir adını kullanır; bazı stiller yeri çıkarır).
• Belirsiz şehirler: gerektiğinde eyalet/ülke ekleyin (Cambridge, Birleşik Krallık; Cambridge, MA).

9) DOI'ler, URL'ler ve diğer tanımlayıcılar

• DOI'leri tercih edin: tam https://doi.org/… biçimini kullanın; bu biçim kalıcıdır ve stilden bağımsızdır.
• Kalıcı URL'ler: DOI yoksa kalıcı veya arşivlenmiş bağlantıları tercih edin; erişim tarihlerini yalnızca stil gerektiriyorsa ya da içeriğin değişmesi olasıysa ekleyin.
• Diğer kimlikler: ISBN (kitaplar), ISSN (dergiler), arXiv, PubMed, rapor numaraları—gerekiyorsa ekleyin.

10) Yaygın hatalar ve hızlı düzeltmeler

• Eksik yazarlar veya tarihler: PDF'nin ilk sayfasını, açılış sayfasını ve üst verileri kontrol edin; grup yazarlar için kuruluşu listeleyin.
• Yanlış büyük-küçük harf kullanımı: derginizin kuralını tutarlı biçimde uygulayın; başlık biçimi dönüştürücülerinden zaman kazanabilirsiniz, ancak özel adları ve kimyasal adları doğrulayın.
• Tutarsız dergi adları: derginin resmî başlığını veya stile uygun NLM kısaltmasını kullanın.
• Yanlış sayfa aralıkları/e-konum belirteçleri: makalenin PDF'siyle eşleştirin; yalnızca çevrim içi yayımlanan birçok dergi makale numaralarını kullanır.
• Ölü veya ana sayfa URL'leri: öğe sayfasına bağlantı verin; uzun izleme URL'lerini standart bağlantılarla değiştirin.
• Karışık noktalama: dergiden bir örnek alın ve boşlukları, virgülleri, noktaları ve parantezleri tam olarak taklit edin.

11) Son dakika paniği yaşamadan temiz bir kaynakça oluşturma iş akışı

1. Hedef biçeme erkenden karar verin. Kaynak yöneticinizi (Zotero, EndNote, Mendeley, BibTeX) bu biçeme göre yapılandırın ve kaynakları eksiksiz üst verilerle içe aktarın.
2. Tanımlayıcıları kaynağından alın. Okuma sırasında DOI/ISBN’yi ve sürüm numaralarını her zaman kaydedin.
3. Anormallikler için “Notlar”ı kullanın. Çevirileri, yeniden basımları, özel sayıları ve ekleri işaretleyin.
4. Gönderimden önce atıfları sabitleyin. Word’de alan kodlarını yalnızca son dosyada düz metne dönüştürün; gelecekteki düzenlemeler için canlı alanların bulunduğu bir kopyayı saklayın.
5. Son bir denetim yapın. Aşağıdaki kontrol listesine bakın.

12) Kullanıma hazır şablonlar (kurum biçeminize uyarlayın)

13) Editörünüzün kontrol edeceği biçimlendirme ayrıntıları

• Alfabetik ve sayısal sıralama: beşerî bilimler ve sosyal bilimlerde genellikle soyadına göre alfabetik sıralama yapılır; biyomedikal ve mühendislik alanlarında ise sıklıkla atıf sırasına göre sayısal sıralama kullanılır.
• “Et al.” eşikleri: biçemler, yazar listelerinin ne zaman kısaltılacağı konusunda farklılık gösterir; hem metin içi atıflarda hem de referans listesinde kurum kurallarına titizlikle uyun.
• Aralıklarda kısa çizgi ve en tire kullanımı: çoğu biçemde sayfa aralıklarında en tire (–) kullanılır: 145–162.
• Alt başlıkların büyük/küçük harf kullanımı: biçemi yansıtın (APA, iki noktadan sonra alt başlıklarda cümle düzeninde büyük/küçük harf kullanımını korur).
• Ek ve özel sayı belirteçleri: gerektiğinde “Suppl.”, “S1–S10” veya özel sayı başlıklarını ekleyin.

14) Gönderim öncesi kontrol listesi (15 hızlı kontrol)

1. Metin içindeki her atıfın karşılık gelen bir referansı vardır ve bunun tersi de geçerlidir.
2. Yazar adları ve baş harfleri kaynakla tam olarak eşleşiyor; aksan işaretleri korunmuş.
3. Yıl ve çevrimiçi öncelikli yayın tarihleri doğru; n.d. yalnızca gerektiğinde kullanılmış.
4. Makale başlıkları: stile göre büyük-küçük harf kullanımı; özel adlar korunmuş.
5. Kaynak başlıkları, gerektiği şekilde italik yazılmış/kısaltılmış.
6. Baskı/cilt/sayı alanları mevcut ve doğru noktalama işaretleriyle yazılmış.
7. Sayfa aralıkları veya e-lokasyonlar mevcut ve en tireleriyle biçimlendirilmiş.
8. DOI'ler eklenmiş ve çalışıyor; URL'ler kalıcı/standart biçimde.
9. Gerekiyorsa kitaplar/raporlar için yayınevi ve yayın yeri eklenmiş.
10. Editörler/çevirmenler, stile uygun biçimde etiketlenmiş (Ed./Eds./Trans.) ve yerleştirilmiş.
11. Veri kümeleri/yazılımlar, sürüm + depo + DOI bilgilerini içeriyor.
12. Raporlar/standartlar, rapor/standart numarasını içeriyor.
13. Kayıtlar arasında boşluklar, virgüller, noktalar ve parantezler tutarlı.
14. Kaynak sıralaması (A–Z veya sayısal), derginin kuralıyla eşleşiyor.
15. Kaynakça yöneticisi kalıntıları kaldırıldı (ör. başıboş alan kodları).

15) Zor durumlarda sorun giderme

• Yazar yoksa: başlığı yazar konumuna taşıyın (stile bağlı olarak) veya kurumsal yazar kullanın; stiliniz açıkça gerektirmedikçe Anon. kullanmaktan kaçının.
• Birden fazla baskı/yıl: kullandığınız baskıya atıf yapın; ilgiliyse özgün yılı notlarda belirtin (Chicago, “İlk olarak 1981'de yayımlandı” ifadesine izin verir).
• Çok uzun yazar listeleri: stilin belirlediği üst sınıra uyun; çoğu stil ilk X yazarı listelemeye ve ardından “et al.” kullanmaya izin verir.
• Çevrilmiş eserler: çevirmeni belirtin; bazı stiller parantez içinde özgün başlığı/yılı da ekler.
• Tarihi olmayan çevrimiçi materyal: n.d. kullanın ve stil erişim tarihlerini gerektiriyorsa “12 Kasım 2025'te erişildi” ifadesini ekleyin.

16) Titiz kaynak gösterimi neden önemlidir (“profesyonel görünmenin” ötesinde)

• Editoryal verimlilik: Daha az soru, daha hızlı kararlar.
• Hakem güveni: Kesin kaynak gösterimi, baştan sona titizliğe işaret eder.
• Bulunabilirlik: DOI'ler ve doğru başlıklar, dizinlemeyi ve atıf eşleştirmeyi iyileştirir.
• Araştırma etiği: İddialardan kaynaklara uzanan şeffaf bağlantılar, yanlış atıf yapılmasını engeller ve tekrarlanabilirliği mümkün kılar.

Sonuç: kaynakçanızı veri gibi ele alın

APA, Chicago, MLA, Vancouver, IEEE veya dergiye özgü bir varyantla çalışıyor olsanız da görev aynıdır: eksiksiz üst veriyi kaydedin, kurum kurallarını tutarlı biçimde uygulayın ve gönderimden önce her alanı doğrulayın. Kalıcı tanımlayıcıları tercih edin, rolleri açıkça belirtin ve bir okuyucunun kullandığınız tam sürümü bulabilmesi için ihtiyaç duyacağı her unsuru sağlayın. Bunu yapın; bibliyografiniz, iyi bibliyografyaların yaptığı şeyi yapacaktır—editörleri, hakemleri ve okuyucuları çalışmanızın ardındaki bilgiye güvenilir biçimde yönlendirecektir.