Wykorzystanie AI w publikacjach naukowych: najważniejsze zalecenia i zakazy dla badaczy

Korzystanie z AI w publikacjach akademickich, gdy udoskonalanie językowe jest niedozwolone: co robić, a czego unikać

Wprowadzenie

Narzędzia sztucznej inteligencji stały się powszechnie dostępne dla badaczy, oferując szybką pomoc we wszystkim — od sugestii słów kluczowych po sprawdzanie podobieństwa. Jednocześnie uniwersytety i wydawcy zareagowali, wyjaśniając, co jest — a co nie jest — dozwolone w pracy akademickiej. Coraz więcej zasad traktuje każdy tekst wygenerowany, sparafrazowany lub „udoskonalony” przez AI jako niedozwolone tworzenie treści. Innymi słowy, jeśli AI ingeruje w brzmienie zdania, zdanie to może zostać uznane za napisane przez AI, a tym samym za niedopuszczalne.

To rygorystyczne stanowisko może zaskoczyć badaczy, którzy zakładali, że korzystanie z AI wyłącznie do „wygładzania” lub „korygowania” tekstu jest nieszkodliwe. Jednak z perspektywy rzetelności akademickiej język stanowi część dorobku intelektualnego: dobór słów, struktura i niuanse przyczyniają się do oryginalności tekstu naukowego. Zezwolenie AI na przeredagowywanie lub ulepszanie zdań zaciera granicę między autorstwem człowieka a treścią wygenerowaną przez maszynę.

Ten artykuł wyjaśnia, jak bezpiecznie poruszać się w tym środowisku. Przedstawia dozwolone zastosowania AI, które nie obejmują tworzenia ani korygowania języka, takie jak pomoc w odkrywaniu informacji i kontrole zgodności z zasadami, oraz opisuje praktyki, których należy unikać, w tym tworzenie projektów, przeredagowywanie i tłumaczenie treści manuskryptu przez AI. Celem jest pokazanie, jak AI może pozostać na technicznym marginesie procesu publikacyjnego, podczas gdy autorzy zachowują pełną odpowiedzialność za język i idee zawarte w swojej pracy.

Co robić: etyczne korzystanie z AI bez ingerowania w tekst

1. Używaj AI do wyszukiwania i odkrywania informacji, nie do pisania

AI może być przydatną pomocą nawigacyjną w zatłoczonym środowisku informacyjnym. W ramach ścisłych zasad zabraniających udoskonalania języka narzędzia AI mogą nadal służyć do:

• proponowanie słów kluczowych i haseł przedmiotowych do wyszukiwania w bazach danych;
• proponowanie powiązanych tematów lub pojęć, które możesz niezależnie zgłębiać;
• generowanie list potencjalnych zapytań wyszukiwawczych do wykorzystania w tradycyjnych akademickich bazach danych.

Jednak gdy znajdziesz odpowiednie źródła, lekturę, sporządzanie notatek i podsumowywanie musisz wykonać samodzielnie. AI nie powinno tworzyć pisemnych notatek, parafraz ani tekstu, który później wykorzystasz ponownie. Najbezpieczniej traktować AI na etapie wyszukiwania jako orientacyjny drogowskaz, a nie narzędzie generujące jakiekolwiek treści językowe do Twojego projektu.

2. Używaj AI do wykrywania plagiatu i analizy podobieństwa

Wykrywanie plagiatu i analiza podobieństwa są powszechnie akceptowanymi, zgodnymi z zasadami zastosowaniami AI. Systemy te analizują napisany już przez Ciebie manuskrypt i raportują wzorce podobieństwa do wcześniej opublikowanych prac; same nie generują ani nie modyfikują języka.

Odpowiedzialne praktyki obejmują:

• przepuszczanie ukończonego projektu przez narzędzia takie jak iThenticate lub Turnitin (jeśli zezwala na to Twoja instytucja);
• analizowanie oznaczonych fragmentów i samodzielne ich przeredagowywanie w celu zapewnienia autentycznej parafrazy i prawidłowego cytowania;
• sprawdzanie, czy ponownie wykorzystane materiały (np. z własnych wcześniejszych publikacji) są wyraźnie wskazane i uzasadnione zgodnie z zasadami czasopisma i instytucji.

W tym procesie AI pełni wyłącznie funkcję narzędzia diagnostycznego. Tylko Ty, autor, przeredagowujesz i poprawiasz tekst w odpowiedzi na jego raport.

3. Wykorzystuj AI do kontroli strukturalnych i administracyjnych

Niektóre systemy oparte na AI mogą pomóc w weryfikacji nietekstowych aspektów manuskryptu i zgłoszenia. Jeśli nie przepisują zdań, takie zastosowania mogą być zgodne z zasadami nawet w ramach rygorystycznych polityk „bez zmian językowych”. Na przykład AI może pomóc w:

• sprawdzenie, czy obecne są wszystkie wymagane sekcje (abstrakt, metody, finansowanie, kwestie etyczne itp.);
• wykrywanie brakujących elementów, takich jak oświadczenia dotyczące dostępności danych lub konfliktu interesów;
• wskazywanie niespójności w numeracji (np. odwołań do rycin i tabel) lub brakujących podpisów;
• sprawdzenie, czy plik manuskryptu spełnia podstawowe parametry formatowania technicznego (typ pliku, liczba znaków, liczba rycin);

Narzędzia te wskazują problemy strukturalne; autorzy muszą następnie ręcznie poprawić manuskrypt, używając własnych sformułowań i podejmując własne decyzje dotyczące formatowania.

4. Ostrożnie korzystaj z AI podczas wyszukiwania czasopisma

Narzędzia do rekomendowania czasopism oparte na AI analizują tematykę, słowa kluczowe i bibliografię, aby sugerować potencjalnie odpowiednie czasopisma. Gdy generowanie i redagowanie języka jest zabronione, narzędzia te nadal mogą być przydatne, o ile traktujesz je jako pomoc doradczą, a nie źródło wiążących wskazówek.

Etyczne wykorzystanie obejmuje:

• wykorzystywanie sugestii AI do utworzenia wstępnej listy czasopism kandydujących wymagających dalszego sprawdzenia;
• ręczne sprawdzenie celów i zakresu każdego czasopisma, jego statusu indeksowania oraz reputacji wydawcy;
• konsultowanie się z promotorami lub starszymi stażem współpracownikami przed podjęciem decyzji, gdzie złożyć tekst;

Wyszukiwarki czasopism nigdy nie powinny zastępować ludzkiego osądu. Są punktem wyjścia, a nie instrukcjami dotyczącymi składania tekstu.

5. Ujawnij wszelką nietekstową pomoc AI

Nawet jeśli nie pozwalasz AI ingerować w język tekstu, wielu wydawców zachęca obecnie do ujawniania wszelkiego wykorzystania AI lub tego wymaga. Jeśli użyto narzędzi AI do sprawdzania podobieństwa, kontroli zgodności strukturalnej lub wstępnego wyszukiwania, dobrą praktyką jest jasne poinformowanie o tym.

Na przykład w podziękowaniach lub w odrębnym oświadczeniu dotyczącym „wykorzystania AI” można napisać:

„Autorzy użyli narzędzia iThenticate do sprawdzenia podobieństwa oraz automatycznego narzędzia do wyszukiwania czasopism w celu wstępnego rozeznania potencjalnych miejsc publikacji. Całość tekstu, analizy oraz ostateczne decyzje dotyczące wyboru czasopisma zostały podjęte przez autorów.”

Takie oświadczenia zapewniają redaktorów i czytelników, że AI nie miała wpływu na treść ani język samego manuskryptu.

Czego nie robić: praktyki uznawane za tworzenie treści przez AI

1. Nie używaj AI do tworzenia, przepisywania ani „udoskonalania” tekstu manuskryptu

Zgodnie z rygorystyczną interpretacją obecnych zasad jakiekolwiek zaangażowanie AI w kształtowanie sformułowań tekstu naukowego uznaje się za tworzenie treści, a zatem jest ono niedozwolone. Obejmuje to:

• proszenie AI o napisanie akapitów, sekcji lub całych manuskryptów;
• wklejanie swojego tekstu do narzędzi AI w celu „poprawienia sformułowań”, „udoskonalenia języka” lub „nadania bardziej akademickiego charakteru”, a następnie wykorzystywanie wyniku;
• korzystanie z AI do parafrazowania lub przeredagowywania fragmentów własnych lub cudzych prac.

Nawet jeśli sprawdzisz i zaakceptujesz tylko niektóre z sugerowanych zmian, powstały tekst nie będzie już w całości Twoim dziełem. Z punktu widzenia rzetelności podważa to zasadę, że autor odpowiada zarówno za idee, jak i za sposób ich wyrażenia.

2. Nie używaj AI do tłumaczenia treści manuskryptu

Tłumaczenie maszynowe jest formą generowania języka. Jeśli napiszesz manuskrypt w jednym języku, a następnie użyjesz AI do przetłumaczenia go na język wymagany przy składaniu, znaczne części tekstu końcowego będą wygenerowane maszynowo. Zgodnie z surowymi zasadami uznaje się to za język stworzony przez AI, a zatem jest to niedozwolone.

Jeśli potrzebujesz wsparcia w tłumaczeniu, instytucje coraz częściej zalecają:

• współpracę z tłumaczami, którzy znają daną dziedzinę;
• korzystanie z profesjonalnych usług redakcji językowej świadczonych przez specjalistów w danej dziedzinie;
• upewnianie się, że sprawdzasz i zatwierdzasz każdą zmianę, zachowując przy tym swoje zamierzenia merytoryczne.

3. Nie polegaj na AI przy tworzeniu podsumowań treści wykorzystywanych w tekście

Podsumowania wygenerowane przez AI mogą mieć formę wypunktowanych informacji lub krótkich akapitów. Jeśli następnie włączysz takie podsumowania AI do własnego tekstu — nawet po ich lekkiej redakcji — staną się one częścią treści manuskryptu. Jest to niedopuszczalne zgodnie z zasadami zakazującymi języka utworzonego przez AI.

Zamiast tego należy:

• czytaj każde źródło samodzielnie i sporządzaj własne notatki własnymi słowami;
• twórz wstępne wersje podsumowań na podstawie własnego rozumienia, bez kopiowania sformułowań z wyników AI;
• traktuj każde podsumowanie wygenerowane przez AI jako nienadającą się do wykorzystania podpowiedź, a nie jako tekst do zaadaptowania na potrzeby publikacji.

4. Nie pozwalaj AI generować źródeł, cytowań ani danych

Wiadomo, że AI wymyśla wiarygodnie brzmiące, lecz fałszywe źródła, a także może generować syntetyczne zbiory danych, które wyglądają realistycznie, ale nie mają podstaw w rzeczywistych obserwacjach. Wykorzystanie takich wyników w manuskrypcie jest jawną formą naruszenia zasad rzetelności akademickiej.

Unikaj:

• proszenie AI o „podanie źródeł dla X”, a następnie kopiowanie ich do bibliografii;
• korzystanie z AI w celu uzupełniania luk w niepełnych źródłach zamiast konsultowania oryginalnych źródeł;
• tworzenie lub „ulepszanie” tabel danych, wykresów lub statystyk za pomocą generatywnej AI.

Wszystkie źródła powinny pochodzić ze zweryfikowanych akademickich baz danych lub dokumentów, które odnalazłeś(-aś) i przeczytałeś(-aś). Wszystkie dane powinny wynikać z rzeczywistych metod badawczych, które możesz w pełni udokumentować i obronić.

5. Nie ukrywaj udziału AI — nawet jeśli wydaje się niewielki

Niektórzy badacze mają pokusę, by po cichu używać AI do „drobnych poprawek” i zakładają, że nie trzeba tego ujawniać. Jednak zgodnie z rygorystycznymi zasadami problemem jest nie tylko skala, lecz także rodzaj pomocy. Jeśli AI wygenerowała lub przeredagowała zdania, uznaje się to za tworzenie treści, a stwierdzenie, że nie korzystano z AI, byłoby wprowadzające w błąd.

Aby zachować przejrzystość:

• nie twierdź, że manuskrypt został napisany w całości przez człowieka, jeśli AI przyczyniła się do sformułowania choćby części tekstu;
• nie używaj AI do potajemnego przeredagowywania odrzuconego artykułu przed ponownym zgłoszeniem;
• jeśli wcześniej korzystałeś(-aś) z AI w sposób, który jest obecnie zabroniony, przed ponownym wykorzystaniem tego tekstu zasięgnij porady w swojej instytucji.

Praca zgodnie z rygorystycznymi zasadami: praktyczne wskazówki

Dla wielu badaczy całkowity zakaz udoskonalania języka przez AI wydaje się restrykcyjny, zwłaszcza dla osób, dla których angielski nie jest językiem ojczystym. Mimo to przestrzeganie zasad jest niezbędne. Oto kilka praktycznych strategii:

• Inwestuj we własne umiejętności pisarskie: bierz udział w kursach pisania akademickiego, studiuj poradniki stylistyczne i czytaj wysokiej jakości artykuły z Twojej dziedziny.
• Korzystaj z pomocy ludzi: współpracuj ze współautorami, którzy dobrze piszą, lub korzystaj z profesjonalnych usług redakcji i korekty wykonywanych przez ludzi, jeśli jest to dozwolone.
• Zaplanuj dodatkowy czas na poprawki: bez przeredagowywania przez AI sporządzanie i dopracowywanie tekstu może potrwać dłużej — uwzględnij to w swoim harmonogramie.
• Wyjaśnij lokalne zasady: uważnie zapoznaj się z zasadami dotyczącymi AI obowiązującymi w Twojej instytucji i docelowym czasopiśmie, a jeśli cokolwiek jest niejasne, poproś o wyjaśnienie.

Podsumowanie

AI będzie nadal wpływać na publikowanie akademickie, ale coraz bardziej rygorystyczne zasady wyznaczają wyraźną granicę: AI może pomagać w kontrolach technicznych i wyszukiwaniu, ale nie może kształtować języka ani merytorycznej treści manuskryptów naukowych. Zgodnie z tymi zasadami nawet automatyczne „udoskonalanie języka” uznaje się za tworzenie treści, a zatem jest ono niedozwolone.

Najbezpieczniejszym podejściem dla badaczy jest traktowanie AI jako narzędzia działającego w tle — przydatnego do sprawdzania podobieństwa, kontroli struktury i wstępnego wyszukiwania czasopism — przy jednoczesnym pozostawieniu całego czytania, myślenia, pisania i przeredagowywania w rękach człowieka. Dzięki jasnej świadomości opisanych w tym artykule zasad dotyczących tego, co wolno, a czego nie wolno robić, autorzy mogą korzystać z nowoczesnych narzędzi bez uszczerbku dla oryginalności, odpowiedzialności i rzetelności, które definiują autentyczną pracę naukową.