Używanie apostrofów w skrótach oraz przy literach, liczbach i symbolach

Użycie apostrofów w skrótach oraz z literami, liczbami i symbolami

1. Poza oznaczaniem posiadania: inne zastosowania apostrofów

Większość studentów uczy się, że apostrofy oznaczają posiadanie: the researcher’s data, the department’s policy, the year’s results. Apostrofy pełnią jednak w języku angielskim także drugą ważną funkcję: wskazują miejsca, w których pominięto litery. Ta funkcja pojawia się w skrótach, takich jak don’t (do not) i it’s (it is / it has), a także w niektórych specjalistycznych wyrażeniach wykorzystujących litery i liczby.

W piśmiennictwie akademickim i naukowym niezrozumienie tych zastosowań często prowadzi do dwóch przeciwstawnych problemów:

• nadużywanie skrótów w formalnej prozie, przez co styl staje się zbyt nieformalny, oraz
• niepotrzebne apostrofy w zwykłych liczbach mnogich, zwłaszcza w przypadku dat, skrótów i liczb.

W tym artykule omówiono prawidłowe użycie apostrofów w skrótach oraz w wyrażeniach zawierających litery, liczby i symbole, ze szczególnym uwzględnieniem jasnego, profesjonalnego stylu naukowego.

2. Skróty: gdzie znikają litery

Skrót to skrócona forma jednego słowa lub większej ich liczby, w której pominięto jedną literę lub więcej. Każda pominięta litera jest oznaczona apostrofem umieszczonym w miejscu, które normalnie zajmowałyby te litery. Typowe przykłady to:

• it’s = it is / it has
• she’s = she is / she has
• I’ll = I will
• don’t = do not
• wouldn’t = would not

Formy te są powszechne w mówionym języku angielskim oraz w nieformalnych tekstach, takich jak e-maile czy wpisy na blogach. Jednak ich miejsce w formalnym piśmiennictwie akademickim jest znacznie bardziej ograniczone.

2.1 Skróty w prozie akademickiej: zasadniczo ich unikaj

Większość poradników stylistycznych zaleca, aby w głównej części formalnej prozy naukowej nie używać skrótów. Konstrukcje takie jak:

• It’s clear that…
• We don’t know whether…
• The results wouldn’t generalise to…

są całkowicie dopuszczalne w rozmowie, lecz w pracy dyplomowej, rozprawie doktorskiej lub artykule naukowym zazwyczaj zastępuje się je pełnymi formami:

• It is clear that…
• We do not know whether…
• The results would not generalise to…

Rozwijanie skrótów nadaje tekstowi bardziej formalny ton i zmniejsza ryzyko niejednoznaczności, zwłaszcza w przypadku form takich jak it’s, które zależnie od kontekstu mogą oznaczać zarówno it is, jak i it has.

2.2 Kiedy skróty są dopuszczalne

Istnieją jednak konteksty w piśmiennictwie akademickim, w których skróty są nie tylko dopuszczalne, lecz także konieczne:

• Cytaty bezpośrednie: Przy cytowaniu wypowiedzi lub tekstu nieformalnego należy zachować oryginalne brzmienie, w tym skróty: Uczestnik powiedział: „I don’t think this applies to me.”
• Źródła historyczne lub literackie: Przy cytowaniu starszych tekstów lub poezji, w których użyto form takich jak ’tis, o’er, ev’ry, należy zachować oryginalne apostrofy ze względów poprawności i efektu stylistycznego.
• Utrwalone wyrażenia i nazwy: Niektóre skróty są głęboko zakorzenione w nazwach lub utartych wyrażeniach, na przykład rock ’n’ roll, dos and don’ts, ma’am lub terminy żeglarskie, takie jak bo’sun. Mogą pojawiać się w tekstach akademickich, gdy wymaga tego temat.

We wszystkich tych przypadkach skrót należy do języka, który opisujesz lub cytujesz, a nie do Twojego własnego głosu jako autora akademickiego. Własna narracja i analiza powinny zazwyczaj używać pełnych form.

3. Położenie apostrofów w skrótach i odstępy wokół nich

Gdy użycie skrótu jest właściwe, apostrof zawsze zastępuje brakujące litery, a odstępy wokół niego odpowiadają odstępom, jakie występowałyby przy zapisie pełnej formy. Prowadzi to do kilku prostych wzorców.

3.1 Pomijanie liter w środku wyrazu: bez spacji

Jeśli litery są pomijane wewnątrz pojedynczego wyrazu, wokół apostrofu nie ma spacji:

• don’t (do not)
• she’s (she is / she has)
• we’ll (we will)

W tym przypadku apostrof znajduje się dokładnie w miejscu brakujących liter, bez zmiany odstępów w pozostałej części zdania.

3.2 Pomijanie początkowych liter

Gdy skrót pomija początkową literę lub początkowe litery wyrazu, apostrof zastępuje te litery, a konieczna spacja pojawia się przed apostrofem:

• ’tis (it is)
• ’cause (because, w piśmie nieformalnym)

Zauważ, że w ’tis spacja występuje przed apostrofem, tak samo jak występowałaby przed it, gdyby wyrażenie zapisano w pełnej formie.

3.3 Pomijanie końcowych liter

Gdy pomija się końcowe litery, apostrof zastępuje je na końcu wyrazu. Po nim występuje spacja, jeśli po pełnej formie również występowałaby spacja:

• th’ ancient one (zamiast the ancient one, w starszym użyciu poetyckim)

Współcześnie ten wzorzec jest rzadki w piśmiennictwie akademickim, ale warto go rozumieć, jeśli pracujesz z tekstami historycznymi lub musisz dokładnie przepisywać takie formy.

3.4 Problemy z oprogramowaniem: apostrof a otwierający cudzysłów

Większość edytorów tekstu automatycznie zamienia proste cudzysłowy na cudzysłowy typograficzne. Gdy wyraz zaczyna się od apostrofu (jak w ’tis lub ’90s), oprogramowanie może omyłkowo wstawić otwierający pojedynczy cudzysłów zamiast właściwego apostrofu. Oba znaki wyginają się w przeciwnych kierunkach i w starannym składzie typograficznym należy je rozróżniać.

Jednym ze sposobów obejścia problemu jest wpisanie dwóch apostrofów z rzędu i usunięcie pierwszego; drugi często przyjmie właściwy kształt. W przypadku długich projektów, takich jak prace dyplomowe, warto wyszukać wszystkie apostrofy na początku wyrazów, które zostały zamienione na otwierające cudzysłowy, i poprawić je przed złożeniem pracy.

4. Kiedy apostrof nie jest potrzebny

Niektóre słowa, które wyglądają jak formy skrócone, nie wymagają już apostrofów, ponieważ zostały zaakceptowane jako samodzielne słowa. Typowe przykłady w angielszczyźnie akademickiej to:

• phone (od telephone)
• flu (od influenza)
• nineties (od nineteen nineties)

Zapisy ’phone lub ’flu są obecnie ogólnie uznawane za przestarzałe. We współczesnym piśmiennictwie akademickim można używać krótszych form bez apostrofu.

5. Apostrofy przy literach, cyfrach i symbolach

Apostrofów zwykle nie używa się do tworzenia liczby mnogiej angielskich rzeczowników, istnieje jednak niewielka grupa przypadków, w których apostrof może poprawić czytelność — szczególnie gdy mowa o literach, cyfrach lub symbolach jako samodzielnych elementach, a nie jako częściach zwykłych słów.

5.1 Litery używane jako elementy

Gdy litery (zwłaszcza małe) są używane w zdaniu jako elementy, apostrof może zapobiec pomyleniu samej litery z końcówką liczby mnogiej:

• Uważaj na swoje p’s i q’s.
• Przekreśl t’s i postaw kropki nad i’s.

Bez apostrofów ts i is można odczytać jako zwykłe słowa lub pary liter. W takich przypadkach apostrof po prostu ułatwia odczytanie zdania; nie oznacza posiadania.

Inną możliwością jest typograficzne wyróżnienie liter — na przykład za pomocą kursywy lub cudzysłowów:

• Przekreśl ts i postaw kropki nad is.
• Przekreśl „t”s i postaw kropki nad „i”s.

Jednak w tekście ciągłym formy t’s i i’s są nadal powszechne i akceptowalne.

5.2 Cyfry używane jako elementy

Podobnie, gdy omawiasz cyfry jako elementy, niektórzy autorzy używają apostrofów, aby uniknąć nieporozumień:

• Wyrzuciła trzy 7’s z rzędu.
• Kod zawierał cztery 0’s.

We współczesnej praktyce akademickiej dopuszczalne są również formy takie jak three 7s lub four 0s, a wiele poradników stylu obecnie je preferuje, ponieważ pozwalają uniknąć apostrofów tam, gdzie nie chodzi o posiadanie. Jeśli jednak używasz tu apostrofów, zachowaj konsekwencję i upewnij się, że cyfry są wyraźnie oddzielone od otaczającego tekstu.

5.3 Symbole i inne znaki

Apostrofy mogą również czasami pomagać przy wymienianiu lub liczeniu symboli, które w przeciwnym razie mogłyby zlewać się ze zdaniem. Na przykład:

• Zbiór danych zawierał trzy symbole *’s użyte jako symbole wieloznaczne.

Ponownie, oznaczenie typograficzne (na przykład umieszczenie symboli w cudzysłowie) może służyć temu samemu celowi. Najważniejsza jest jasność: wybierz formę, która ułatwi czytelnikowi zrozumienie, że chodzi o znaki, a nie słowa.

6. Liczba mnoga a apostrofy: jak unikać częstych błędów

Ponieważ apostrofy stosuje się zarówno w formach dzierżawczych, jak i w skrótach, wielu autorów zaczyna wstawiać je wszędzie tam, gdzie s pojawia się na końcu słowa. Prowadzi to do jednych z najczęstszych błędów w piśmiennictwie akademickim:

• 1990’s zamiast 1990s
• NGO’s zamiast NGOs
• PhD’s zamiast PhDs

Pamiętaj: apostrofy nie tworzą zwykłych form liczby mnogiej. Oznaczają własność lub pominięte litery. Gdy uznasz, że dane słowo jest po prostu w liczbie mnogiej (oznacza więcej niż jedną rzecz), a nie jest formą dzierżawczą ani skrótem, apostrof powinien zniknąć. Na przykład:

• lata 90. (dekada)
• dwie organizacje pozarządowe (dwie organizacje)
• kilku doktorów (kilku posiadaczy stopnia doktora)

Dodaj apostrof tylko wtedy, gdy coś należy do tych rzeczowników albo gdy skracasz słowa w formie skrótu.

7. Szybka lista kontrolna dotycząca apostrofów

Podczas korekty pracy dyplomowej lub artykułu warto poświęcić jedną rundę wyłącznie apostrofom. Zadaj sobie pytanie:

• Czy unikałem skrótów w mojej własnej narracji w sekcjach formalnych?
• Czy wszystkie pozostałe skróty są częścią cytatów bezpośrednich, utartych wyrażeń lub form zgodnych z realiami historycznymi?
• Czy apostrofy w skrótach występują dokładnie w miejscach pominięcia liter i czy zastosowano właściwe odstępy?
• Czy nie użyłem apostrofów do tworzenia zwykłych form liczby mnogiej lat, akronimów lub liczb?
• Czy użycie apostrofów przy literach lub cyfrach wyraźnie poprawia czytelność i zapobiega nieporozumieniom?

Systematyczne sprawdzanie tych kwestii pozwala szybko wyeliminować większość błędów związanych z apostrofami i podnieść ogólny poziom dopracowania tekstu akademickiego.

8. Podsumowanie

Apostrofy to niewielkie znaki o dużym znaczeniu. W formalnym piśmiennictwie akademickim i naukowym stosuje się je w formach dzierżawczych, w dokładnie przytaczanych cytatach oraz w kilku wyspecjalizowanych przypadkach, gdy odnosimy się do liter, cyfr lub symboli jako obiektów. Zasadniczo nie stosuje się ich w skrótach w narracji autorskiej ani do tworzenia zwykłych form liczby mnogiej. Opanowanie tych rozróżnień pozwala używać apostrofów pewnie i poprawnie, dzięki czemu tekst wygląda profesjonalnie, a jego znaczenie jest zawsze jasne.